Đình Hoàng Xá tương truyền được khởi dựng vào thời Hậu Lê, thế kỷ 17 - 18 (xưa kia còn có tên gọi khác là đình Vàng Xá) nằm trên địa bàn tổ dân phố Hoàng Xá, cách Cầu Vàng khoảng 300m.

 Đình Hoàng Xá là nơi thờ 2 vị thần Hiển Thánh Chiêu Thai Công chúa Trần Thị Trinh và Hiển Thánh Ngũ Đạo Đại vương- là 2 mẹ con có công lao lớn đối với nhân dân trong vùng. Theo thần tích, hai mẹ con công chúa Trần Thị Trinh tham gia cùng nghĩa quân của nhị chúa bà Trưng Trắc, Trưng Nhị đánh giặc Đông Hán.

Kh nghĩa quân của nhị vua Trưng Trắc, Trưng Nhị thất bại trong cuộc xâm lược lần thứ hai, hai mẹ con bà Trần Thị Trinh đã cùng thân binh kiên quyết tử chiến và hy sinh anh dũng vào ngày 10/11.

Để ghi nhớ công lao của mẹ con bà Trần Thị Trinh, nhân dân trong vùng lập đền thờ và tôn vinh nhị vị là thành hoàng làng. Xét công 2 vị đều hiển linh phò vua giúp nước, các triều đại ban đạo sắc phong: thời Tiền Lê, phong bà Chiêu Thai làm Chiêu Thai Thánh mẫu Chinh thục Hoàng thái hậu, Thượng đẳng thần; ông Ngũ Đạo làm Ngũ Đạo linh hiển Đại vương, Trung đẳng thần, Đến thời Hậu Lê, vua Lê Thái Tổ gia phong thiên hiệu cho 2 vị.

Đình được xây dựng khang trang từ cuối thế kỷ 18 theo phong cách thời Nguyễn. Trải qua hai cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, đình bị hư hỏng nhiều. Đình mới được trùng tu tôn tạo gần như hoàn toàn mới nhưng vẫn giữ nguyên kiểu kiến trúc cũ

Khuôn viên của đình khá rộng và thoáng, nghi môn kiểu trụ biểu. Mái đình lợp ngói mũi hài. Tường hồi cổ, nguyên bản. Đình có kiến trúc mặt bằng chữ Đinh, gồm 5 gian tiền tế và 2 gian hậu cung thờ thành hoàng làng. Bước lên qua 2 bậc thềm là vào trong là tòa đại bái và hậu cung, với kết cấu cột gỗ cổ, con trầu đấu sen (trầu 3 con).

Đình vẫn còn lưu giữ được các hiện vật có giá trị lịch sử cao như: Thạch đài trụ tạo tác bằng đá xanh nguyên khối có niên hiệu Vĩnh Hựu thứ 2, năm 1736; Bát hương gốm đề tài lưỡng long chầu nguyệt có niên đại thế kỷ 19.

Với giá trị về lịch sử văn hóa đó, Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 2180/QĐ-UBND ngày 13/10/2014 công nhận đình Hoàng Xá là Di tích lịch sử cấp thành phố.

Lễ hội thường niên diễn ra trong 3 ngày từ ngày 13, 14, 15 tháng 02 Âm lịch tại di tích lịch sử Đình Hoàng Xá với hai phần, phần Lễ và phần Hội. Lễ hội truyền thống Đình Hoàng Xá luôn được mở đầu bằng nghi thức rước Thành hoàng từ Đình ra miếu và đi vòng quanh làng.

Phần lễ, lễ phẩm ban trên dùng cỗ chay, hoa quả; ban dưới dùng lợn đen, xôi, rượu. Ngày sinh, ngày hóa và tên húy của 2 vị đều phải kiêng kỵ. Bên cạnh việc chú trọng nghi thức phần lễ, phần hội được quan tâm với các trò chơi dân gian như: vật, chọi gà, đi cầu tùm…, thu hút đông đảo cán bộ, nhân dân và khách thập phương tham gia.

Nguồn: Thành đoàn Hải Phòng