Chùa Quỳnh Lâm tọa lạc trên ngọn núi Tiên Du thuộc phường Bình Khê, tỉnh Quảng Ninh (trước đây là phường Tràng An, thị xã Đông Triều).

Ngôi chùa tọa lạc ở một vị trí được xem là “đắc địa” theo quan niệm phong thủy phương Đông. Phía trước là hồ nước rộng, tạo thế “minh đường tụ thủy”, biểu tượng cho sự tụ khí, sinh tài. Ba phía còn lại được bao bọc bởi đồi núi, tạo thành thế vững chãi, kín đáo.

Chùa Quỳnh Lâm được xây dựng dưới triều vua Lý Thần Tông (1128 -1138). Người có công lớn trong việc tạo dựng ngôi chùa là quốc sư Nguyễn Minh Không hay còn gọi là Lý Quốc Sư (1065 - 1141). Trong các thế kỷ XI - XIV, thời kỳ cuối Lê và thế kỷ XVII - XVIII, chùa Quỳnh Lâm đều trở thành trung tâm Phật giáo lớn nhất của Việt Nam.

Vào năm 1329, dưới thời nhà Trần, chùa Quỳnh Lâm được tôn vinh là “Đệ nhất danh lam cổ tích của nước An Nam”. Đây không chỉ di tích quan trọng trong quần thể Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều mà còn giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển của Thiền phái Trúc Lâm và Phật giáo nước ta. Trong ảnh: Tam Thế Phật được thờ tại Tòa Di Lặc Phật điện.

Điểm nhấn tại Toà Lưu ly Phật điện (tòa thứ 3) nằm ở trên cao phía sau cùng là bức tượng Phật ngọc Thích Ca Mâu Ni trọng lượng khoảng 3,5 tấn, cao 2,2m.

Sự bề thế và nguy nga của chùa ngày nay được thể hiện rõ qua quần thể 3 tòa điện lớn với tổng diện tích hơn 1.000 m² được tỉnh Quảng Ninh trùng tu và hoàn thành vào năm 2020. Chùa Quỳnh Lâm được Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao ban hành Quyết định xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ngày 15/11/1991.

Điểm đáng chú ý là quá trình xây dựng, trùng tu không làm mới hoàn toàn mà mang tính kế thừa và chọn lọc. Các vật liệu truyền thống như gỗ, ngói, đá được chọn lọc và tạo bố cục đăng đối, trục thần đạo đặc trưng của chùa cổ tái hiện phong cách kiến trúc gắn với Thiền phái Trúc Lâm giản dị nhưng trang nghiêm.

Chính sự kết hợp giữa phục dựng trên nền cũ và tinh lọc yếu tố truyền thống đã giúp chùa Quỳnh Lâm vừa mang dáng dấp uy nghi của một đại danh lam xưa, vừa phù hợp với bối cảnh hiện đại, trở thành một công trình có giá trị lớn về lịch sử, kiến trúc và tâm linh. 

Ông Nguyễn Đình Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Khê, Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội chùa Quỳnh Lâm cho biết: Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phường đã tiến hành rà soát quy hoạch - cơ sở để phối hợp với Trụ trì chùa Quỳnh Lâm kêu gọi nguồn lực xã hội hóa. Mục tiêu là chỉnh trang, tu bổ, bảo tồn và phát huy toàn diện các giá trị di sản cả về vật chất lẫn tinh thần của ngôi chùa. Định hướng này không chỉ nhằm gìn giữ một di tích quan trọng mà còn hướng tới xây dựng chùa Quỳnh Lâm trở thành điểm đến du lịch tâm linh đặc sắc, vừa là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho người dân vừa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.

Hàng năm, vào dịp đầu xuân từ mùng 1-4 tháng Hai âm lịch, Đảng bộ và nhân dân phường Bình Khê, tỉnh Quảng Ninh tổ chức Lễ hội truyền thống tại chùa Quỳnh Lâm.

Năm nay, lần đầu tiên 24 khu phố sau hợp nhất phường Bình Khê đều có lễ dâng lên cửa Phật, gửi gắm ước nguyện về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và đất nước phồn vinh.

Lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh những giá trị tư tưởng sâu sắc của Phật giáo, đặc biệt là góp phần lan tỏa tư tưởng “tam hòa” (hòa hợp – hòa giải – hòa bình) của Trần Nhân Tông – nền tảng tư tưởng đặc sắc của Thiền phái Trúc Lâm vừa được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới vào tháng 7/2025.

Lễ hội diễn ra từ 19 - 22/3 góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, tín ngưỡng địa phương, đồng thời khẳng định vai trò của chùa Quỳnh Lâm như một trung tâm văn hóa tâm linh quan trọng.

Vũ Miền

Nguồn: VOV-Đông Bắc