Hồ Ba Bể, thuộc tỉnh Thái Nguyên (tỉnh Bắc Kạn cũ), được ví như “viên ngọc xanh” của vùng Đông Bắc. Được hình thành cách đây hơn 200 triệu năm trong quá trình kiến tạo lục địa, hồ nước ngọt tự nhiên này có chiều dài hơn 8km, diện tích khoảng 650ha, nằm ở độ cao 150m so với mực nước biển.

Bao quanh hồ là hệ sinh thái rừng nguyên sinh, núi đá vôi, hang động cùng dòng sông Năng xanh ngắt, tạo nên quần thể cảnh quan thiên nhiên đặc sắc. Với những giá trị nổi bật về cảnh quan và sinh thái, Hồ Ba Bể được giới thiệu trong danh sách 20 hồ nước ngọt đẹp nhất thế giới cần được bảo vệ và phát triển.

Không chỉ sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú, khu vực Hồ Ba Bể còn là nơi sinh sống của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông… với bản sắc văn hóa đặc trưng. Sự giao hòa giữa thiên nhiên và văn hóa bản địa tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, trải nghiệm cộng đồng và giáo dục môi trường.

Theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Hồ Ba Bể được định hướng bảo tồn các giá trị cảnh quan, địa chất, hệ sinh thái và văn hóa bản địa, đồng thời gắn với phát triển du lịch bền vững. Mục tiêu đặt ra là đưa khu vực này trở thành khu du lịch quốc gia trước năm 2030, từng bước khẳng định vai trò là trung tâm du lịch trọng điểm của vùng trung du và miền núi Bắc Bộ.

Tuy nhiên, quá trình rà soát 19 phân khu chức năng cho thấy nhiều khu vực đã hình thành khu dân cư, đất ở và đất sản xuất ổn định, gắn liền với sinh kế lâu đời của người dân. Trong khi đó, quy hoạch hiện hành định hướng di dời, tái định cư một số hộ nhằm bảo vệ cảnh quan, nguồn nước hoặc tạo quỹ đất phát triển dịch vụ.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải rà soát, xác định rõ phạm vi bảo vệ di tích và quy định quản lý phù hợp với đặc điểm từng khu vực, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn di sản với nhu cầu ổn định đời sống, sản xuất của cộng đồng địa phương.

Trên cơ sở nhiệm vụ được tỉnh giao, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng các công trình Dân dụng và Công nghiệp tỉnh đề xuất nghiên cứu điều chỉnh 14 phân khu, trong đó xem xét đưa các khu dân cư, đất ở ổn định không có yếu tố trực tiếp cần bảo vệ ra khỏi phạm vi bảo vệ di tích.

Đối với các bản Cám, Cốc Tộc và Pác Ngòi, định hướng được đề xuất là ưu tiên chỉnh trang khu dân cư, bảo tồn kiến trúc truyền thống và nâng cấp hạ tầng. Tại các khu vực dọc sông Năng, sông Lèng, suối Cốc Tộc và Bó Lù, cần phân định rõ hành lang bảo vệ nguồn nước, cảnh quan; chỉ thực hiện di dời đối với những hộ thực sự cần thiết, đồng thời xây dựng phương án tái định cư và ổn định sinh kế phù hợp.

Trong khi đó, bốn phân khu gồm động Puông, Ao Tiên, phía Đông hồ Pé Lầm và đảo An Mạ được đề xuất cơ bản giữ nguyên định hướng bảo tồn, hạn chế các hoạt động can thiệp. Riêng động Hua Mạ được định hướng phát triển thành điểm đón tiếp đầu tiên trong chuỗi kết nối các di tích thuộc Danh lam thắng cảnh Hồ Ba Bể.

Qua khảo sát thực tế, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương cùng Đoàn công tác Cục Di sản văn hóa cơ bản thống nhất với các định hướng, đề xuất hoàn thiện quy hoạch. Đoàn công tác nhấn mạnh, việc điều chỉnh phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, nhận diện đầy đủ giá trị di sản, đồng thời phân định rõ không gian bảo tồn, khu dân cư và khu dịch vụ.

Bên cạnh đó, các phương án quy hoạch cần đánh giá đầy đủ tác động đến cảnh quan, hệ sinh thái và văn hóa bản địa. Việc phát triển du lịch phải đi đôi với gìn giữ các giá trị nguyên bản, bảo đảm cộng đồng địa phương tiếp tục gắn bó với di sản và được hưởng lợi từ quá trình phát triển.

Tại buổi làm việc, Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường và Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thế Mạnh khẳng định, bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống người dân là những định hướng xuyên suốt trong quá trình khai thác, phát huy giá trị Hồ Ba Bể.

Theo định hướng của tỉnh, Hồ Ba Bể sẽ đóng vai trò hạt nhân kết nối các không gian du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, khám phá thiên nhiên, trải nghiệm cộng đồng và du lịch nông nghiệp gắn với các sản phẩm OCOP.

Việc hoàn thiện quy hoạch cũng hướng tới khắc phục những hạn chế về giao thông, cảnh quan và môi trường; tăng cường liên kết tour, tuyến, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường yêu cầu các sở, ngành và địa phương tiếp thu ý kiến của Đoàn công tác, tiếp tục rà soát từng phân khu, làm rõ những khó khăn, vướng mắc và hoàn thiện các giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Trong đó, cần đặt mục tiêu ổn định dân cư, chỉnh trang bản làng và bảo đảm quyền lợi, sinh kế của người dân lên hàng đầu; cân nhắc kỹ lưỡng phương án di dời, tái định cư. Quy hoạch cũng phải tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư có năng lực, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn và phát triển du lịch, bảo đảm người dân được hưởng lợi từ các giá trị di sản.

Thông qua việc hoàn thiện quy hoạch theo hướng hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, tỉnh Thái Nguyên kỳ vọng từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng Hồ Ba Bể, đưa nơi đây trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, mang đậm bản sắc riêng của vùng trung du và miền núi Bắc Bộ.

Quang Anh

Nguồn: Báo Người Quan Sát