Thời Lý (1010 - 1225)  Phật giáo phát triển cực thịnh. Chùa chiền được xây dựng và mở mang nhiều. Ở Thăng Long, Hà Nội, thời kỳ này nhiều ngôi chùa được trùng tu, xây dựng như các chùa: Trấn Quốc, Hòe Nhai, Một Cột, Kim Liên và chùa Láng. Trong đó, chùa Láng có nhiều nét đặc trưng riêng biệt, bởi đây là ngôi chùa thờ Phật, thờ Thánh, gắn với nhân vật nổi tiếng thời đại đó là Thiền sư Từ Đạo Hạnh.

Chùa Láng tọa lạc tại làng Láng. Láng hay Kẻ Láng là tên chữ của làng Yên Lãng, nay thuộc phường Láng Thượng, quận Đống Đa, Hà Nội. Chùa Láng nằm ngay sát trên đường chùa Láng của phường này. Chùa Láng được xây dựng từ thời vua Lý Thần Tông (1128 -1138) ở ngay trên nền nhà cũ của ông bà Từ Vinh thân sinh ra vị thiền sư nổi tiếng Từ Đạo Hạnh. Thiền sư Từ Đạo Hạnh từng tu tại chùa Phật Tích (Sài Sơn- Hà Nội) và theo sách Hoàn Long huyện chí, Từ Đạo Hạnh từng sang Tây Thiên học phép Phật, biết cưỡi mây, đạp nước, bay lên trời, chui xuống đất, kì diệu khôn lường. Sau khi Từ Đạo Hạnh lên núi Sài Sơn tu luyện, hóa thân đã đầu thai vào làm con trai của Sùng Hiền hầu, (em ruột Lý Nhân Tông) rồi được truyền ngôi vua là Lý Thần Tông.(1). Chùa Láng ngoài thờ Phật còn thờ Từ Đạo Hạnh và Lý Thần Tông.

Bức hoành phi giữa cổng với nội dung: “Thiền thiên khải thánh” (trời thiền sinh thánh).

Bia tạo lệ chùa Chiêu Thiền ca ngợi cảnh sắc chùa Láng: “Thế giới này dứng đầu cả ba nghìn thế giới. Cõi Thiền này vượt hẳn ba mươi sáu cõi thiền. Thật là danh lam bậc nhất, thế gian không có chùa nào sánh kịp. Khí tốt Phượng Thành bên hữu tỏa khắp, dòng sông Tô Lịch bên tả lượn vòng. Nhị Hà nghìn dặm quanh kinh đô uốn khúc, như rồng xanh lớp lớp chầu về, Tản Viên dãy núi đầy khí đẹp hướng vào, như hổ trắng đàn đàn đến họp.

Đây là cảnh đẹp nhất vùng Sơn Nam

Đất thiêng hun đúc của quý, người tài;

Trời khéo giáng sinh mẹ Thánh, con Phật” (4).

 Tam quan nội chùa Láng. Tam quan nội chùa Láng. Tam quan nội chùa Láng.

Vào những ngày Lễ, mùng một, rằm, người dân địa phương và du khách đến cúng Phật, Thánh đông hơn ngày thường. 

Không gian tĩnh mịch của chùa Láng trở thành điểm lý tưởng cho các em học sinh, sinh viên vào đây đọc sách, nghiên cứu. 

Kiến trúc chùa Láng có nét độc đáo mà có lẽ ít thấy trong các ngôi chùa ở Hà Nội là nhà bát giác. Nhà bát giác, còn có tên khác là nhà Bảo Cái được xây dựng ở giữa sân chùa. Nhà bát giác có mái chồng 2 tầng, 16 mái, trên đắp 8 con rồng, biểu trưng cho 8 đời triều vua Lý (Lý đế bát triều).

Nhà bát giác- nét độc đáo của kiến trúc chùa Láng.

Bước chân vào chùa Láng, du khách được bước vào một cõi thiền tĩnh lặng với những kiến trúc mang bản sắc của người Việt:, không to quá, không nhỏ quá.

Giếng chùa được xây gạch thất, đẹp và tạo cảnh quan như vùng cổ tích.

Cổng vào nhà Tổ nhỏ với kết cấu như những cổng nhà của người Việt từ cuối thế kỉ 19 trở về trước.

Bảng ghi công đức sửa chùa năm 1952 được thầy Thích Đàm Huyền, trụ trì chùa Láng gìn giữ và trùng tu y hệt như cũ.

Mâm quy - một trong những đồ để tế lễ rất đặc biệt của chùa Láng. ( Phần này xem thầy giáo Nghiêm Văn Đại, người làng Láng Thượng, quận Đống Đa, Hà Nội giải thích về mâm quy trong video clip phía dưới).

Khu vườn tháp chùa Láng.Khu vườn tháp chùa Láng.

Chú thích:

(1)  Hoàn Long huyện chí. Theo Tư liệu văn hiến Thăng Long Hà Nội, Tuyển tập địa chí, tập 1. NXB Hà Nội 2010. Từ trang 659 đến trang 661. Hoàn Long huyện chí – một tác phẩm thuộc loại địa chí viết riêng về huyện Vĩnh Thuận của Hà Nội thời Nguyễn, nay thuộc các quận Hoàn Kiếm, Đống Đa và một phần cả Ba Đình, do Hoàng Đặng Quỳnh – Tri huyện Bất Bạt soạn vào năm Thành Thái thứ 11 (1899)

(2)   Bia tạo lệ chùa Chiêu Thiền, bản dịch trích trong sách Tuyển tập văn bia Hà Nội, Quyển 1. NXB KHXH. 1978, trang 102.

(3)  Trần Lâm Biền- Một con đường tiếp cận lịch sử, NXB Văn hóa dân tộc HN 2000. Trang 415-416.

(4)   Bia tạo lệ chùa Chiêu Thiền, tài liệu đã dẫn.  

CTV Nguyễn Học

Nguồn: VOV