Một trong những mô hình tiêu biểu là hệ thống đào tạo kép (dual system), được áp dụng rộng rãi tại Đức và một số quốc gia châu Âu. Theo mô hình này, sinh viên không chỉ học tại trường mà còn làm việc thực tế tại doanh nghiệp trong suốt quá trình đào tạo. Thời gian học và làm được phân bổ song song, giúp người học vừa tích lũy kiến thức, vừa rèn luyện kỹ năng nghề ngay từ sớm.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp đóng vai trò chủ động trong mô hình này. Họ tham gia xây dựng chương trình đào tạo, trực tiếp hướng dẫn sinh viên và đánh giá năng lực trong suốt quá trình học. Khi tốt nghiệp, sinh viên gần như đã trở thành nhân sự hoàn chỉnh, có thể làm việc ngay mà không cần đào tạo lại.

Tại Thụy Sĩ – quốc gia nổi tiếng về đào tạo du lịch và khách sạn – mô hình “học đi đôi với làm” cũng được triển khai một cách bài bản. Sinh viên thường trải qua nhiều kỳ thực tập có hưởng lương tại các khách sạn, khu nghỉ dưỡng hoặc doanh nghiệp dịch vụ. Những trải nghiệm này không chỉ giúp họ nâng cao kỹ năng, mà còn tạo cơ hội được tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp.

Ở châu Á, Singapore là một ví dụ đáng chú ý. Quốc gia này xây dựng hệ sinh thái đào tạo gắn với doanh nghiệp, trong đó các tập đoàn du lịch – khách sạn lớn tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, từ thiết kế chương trình đến tổ chức thực tập. Sinh viên được tiếp cận môi trường làm việc chuyên nghiệp từ sớm, đồng thời có lộ trình nghề nghiệp rõ ràng ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Điểm chung của các mô hình này là sự liên kết chặt chẽ, có ràng buộc và mang tính dài hạn giữa nhà trường và doanh nghiệp. Sinh viên không còn là “người học thụ động”, mà trở thành một phần của thị trường lao động ngay trong quá trình đào tạo.

So với các quốc gia trên, Việt Nam đã có những bước đi ban đầu trong việc tăng cường liên kết đào tạo – doanh nghiệp, nhưng vẫn chưa đạt đến mức độ hệ thống và đồng bộ. Nhiều chương trình hợp tác còn mang tính thử nghiệm, quy mô nhỏ và thiếu cơ chế duy trì lâu dài.

Điều này đặt ra yêu cầu phải có những mô hình mới, phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước, nhưng vẫn kế thừa được tinh thần cốt lõi của các mô hình quốc tế: đưa doanh nghiệp vào quá trình đào tạo từ sớm và gắn trách nhiệm của hai bên với kết quả đầu ra.

Từ những kinh nghiệm đó, một hướng tiếp cận đang được đặt ra cho Việt Nam: thay vì chỉ liên kết ở khâu thực tập, liệu có thể tiến xa hơn – tuyển dụng và “đặt hàng” nhân lực ngay từ khi sinh viên mới bước vào giảng đường?

Nguyễn Thy Ngà