Đình Đào Xuyên được xây dựng trên khu đất rộng, theo hướng Bắc, nhìn ra sông Nghĩa Trụ ngày xưa. Đình thờ phụng Thành hoàng làng là hai anh em Bát Bộ Đại vương và Đại Ma Vương.

Thần Bát Bộ Đại vương đều được các triều đình sắc phong là Trấn Định Chi thần. Sắc do vua Minh Mạng ban đã ghi rằng, sắc cho Bản cảnh Thành hoàng Đại vương giữ nước giúp dân thường hiển linh công đức.

Được các triều đình phong tặng, phụng thế tổ Cao Hoàng đế tạ trổ rõ danh uy, khai thác bờ cõi. Nay kính thừa mệnh sáng, nối dõi hồng đồ, trạnh nhớ công lao của thần làm cho ân điểm long trọng.

Vị thần thứ hai là Đại Ma vương, vị Thành hoàng hiển ứng phù giúp nhân dân, dực tán tế hùng tài dược lược rất có công phò giúp đất nước giúp ngầm vận nước, là cơ đồ vững vàng như bàn thạch.

Sự linh thiêng của hai vị thần được gia phong mỹ tự là “Trấn định chính trực hịu thiên đôn ngưng dực bảo trung hưng Thành hoàng Đại Ma vương tôn thần giữ nước giúp dân thường hiển linh ứng…”

Hiện nay, các di tích còn bảo lưu được một số cổ vật có giá trị văn hóa, nghệ thuật như long ngai, bài vị, hoành phi, câu đối, hương án được sơn son thiếp vàng. Đình Đào Xuyên được UBND Thành phố Hà Nội quyết định xếp hạng di tích lịch sử nghệ thuật năm 2013.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Đình Đào Xuyên. Ảnh Nguyễn Huân/Đền Miếu Việt

Căn cứ theo tấm bia đá có niên đại 1632 Chùa Đào Xuyên có từ trước thế kỷ XVII và đã được trùng tu nhiều lần.

Chùa Đào Xuyên thuộc phái Lâm Tế, dòng Đại Thừa. Ngoài việc thờ Phật, tại đây còn thờ vị sư tổ có công lập hội Sơn Môn ở Bắc Ninh. Vì vậy, nơi đây còn được gọi là “Chốn tổ Đào Xuyên”.

Chùa Đào Xuyên cùng hệ thống tượng, bia kí, nhà tổ, tháp thuộc nền văn hoá Thăng Long thế kỉ XVI – XVII. Chùa cũng là nơi phát triển dòng thiền phái Lâm Tế và phái Tì Ni Đa Lưu Chi cũng như góp phần xây dựng nền Phật giáo của triều Lý sau này.

Chùa xây theo kiểu “nội Công ngoại Quốc” trong khuôn viên rộng và khép kín. Tiền đường rộng 7 gian 2 dĩ, có những mảng trang trí chạm khắc tinh tế. Nhà bia là phương đình gần lưng thượng điện.

Hai bên sân sau có hai hành lang dài, tạo thế bao quanh cùng với nhà Tăng, nhà Mẫu, nhà Tổ. Những diện tích đất còn lại phần nhiều là để trồng cây.

Chùa hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị như hệ thống bia đá cổ với 2 tấm bia niên đại thế kỷ XVII và 6 tấm bia có niên đại từ thời Tự Đức đến Bảo Đại, hệ thống tượng tròn nghệ thuật điêu khắc thế kỷ XVI - XIX và nhiều di vật quý khác.

Đặc biệt nhất là pho tượng Quan Âm Thiên thủ Thiên nhãn có niên đại thế kỷ XVI đã được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2015, được làm bằng gỗ mít sơn son thếp vàng, cao 1,32m, tính cả bệ sen hình lục giác là 2,55m.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Chùa Đào Xuyên. Ảnh Nguyễn Huân/Đền Miếu Việt

Ngoài giá trị về lịch sử, chùa Đào Xuyên còn là một di tích cách mạng. Trước Cách mạng Tháng Tám, đây là nơi cất giữ tài liệu Đảng, là nơi các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt và nhiều lãnh đạo Đảng về hoạt động.

Chùa Đào Xuyên đã được xếp hạng Di tích Kiến trúc nghệ thuật năm 1990.