Làng Xuân Đài hình thành vào khoảng thời gian vào giai đoạn lịch sử nửa đầu thể kỷ XIV sang giữa thế kỷ XVII, tức là lúc Vương triều nhà Lê suy sụp, nhà Mạc lên nắm giữ binh quyền. Lúc đầu, làng chỉ có 4 dòng họ chính là họ Phạ, họ Trần, họ Bùi, họ Phạm Trung, dân số ban đầu chỉ khoảng từ 40 – 60 người. vào năm Tân Dậu 1681, thủy tổ họ Phạm là Phạm Phúc Đa xuống đất Xuân Đài lập nghiệp cùng với các cụ: Trần Phúc Long - thủy tổ họ Trần, Bùi Đức Lương – thủy tổ họ Bùi và Phạm Đức Trung – thủy tổ họ Phạm Đồng Xuân ngày nay.

Cả 4 cụ đều hợp sức cùng nhau khai phá, mở mang đất đai hoang vu, trở thành làng Xuân Đài trù phú.

Đình Xuân Đài tọa lạc trên một khu đất phía Tây Nam của làng. Đình quay hướng Tây Nam nơi có con sông Đa Độ cùng con đường nhà Mạc chạy ngang qua địa hình xã Trường Thọ.

Đình bao gồm Nghi môn, sân đình, Tiền đường, Hậu cung. Tòa Tiền đường thông phong, các vì kèo chiều Đấu chồng hoa sen, Kẻ nách, bảy hiên, được trang trí bằng những mảng chạm khắc gỗ theo chủ đề: Tứ Linh, Tứ quý như long cuốn thủy, rùa đội lá sen, mây cụm, mây bông, lá guột hóa long …

Hậu cung (được dân làng vẫn gọi là Miếu thờ) xây cách tòa Tiền đường một khoảng sân, 3 gian chạy dọc, kiểu chồng rường, giá chiêng được nhiều lần tu sửa lại, lần gần nhất là vào năm 1992.

Chính diện kiến trúc là ban thờ, ở vị trí cao nhất, đặt bài vị, ngai án của các vị thành hoàng. Phía dưới là khám thờ chứa bài vị, gỗ sơn son thếp bạc.

Đình còn lưu giữ được nhiều cổ vật thời Nguyễn như 2 cỗ long đình, sơn thếp, chạm khắc tỉ mỉ hình rồng, phượng, hoa lá, đặc trưng nghệ thuật Nguyễn. Một bộ bát bửu, chấp kích 20 chiếc đặt trên giá gỗ. 3 bát hương thờ gốm thổ Hà, thế kỷ 19.

Bia đá: Gồm 7 bia đá, niên hiệu Nguyễn, chủ yếu từ đời Tự Đức đến đời Bảo Đại thứ 19.  Toàn bộ số văn bia này còn nguyên vẹn, chữ khắc, hoa văn trang trí rõ ràng đã được sao dập tại hồ sơ tư liệu Hán – Nôm.

Đình cũng là địa chỉ đỏ trong Cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, từng là nơi trú quân và làm việc của Bộ đội, công an, văn phòng Thành ủy.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử xã Trường Thọ, Hải Phòng