Đình Tân Xuân thờ Bổn cảnh Thành hoàng, các vị Tiền hiền - Hậu hiền, cùng anh linh các nghĩa sĩ yêu nước hy sinh trong phong trào Thủ Khoa Huân và hai thủ lĩnh nghĩa quân Đỗ Tường Phong, Đỗ Tường Tự.

Có tuổi đời gần 200 năm, trải qua những thăng trầm của thời gian, đình Tân Xuân không chỉ là dấu ấn lịch sử về công cuộc khai hoang mở đất, lập làng của người xưa mà còn lưu giữ những giá trị về văn hóa và kiến trúc độc đáo.

Đình Tân Xuân có kiến trúc kiểu chữ Tam, lối bát trụ, tiền đình có 3 cửa chính, bộ giàn trò bằng danh mộc có xuyên trính, kèo vỏ đậu trạm trổ hoa văn rồng, phượng. Rồng biểu tượng cho nguyên lý dương, phượng biểu tượng cho nguyên lý âm, trời đất giao hòa.

Đề tài chạm khắc rồng, phượng kết hợp được gọi là “Long phượng trình tường”, có ý nghĩa “Phong đều vũ thuận”, “Quốc thái dân an”, “Thái bình thịnh trị”. Phong cách nghệ thuật kiến trúc và chạm khắc hoa văn trang trí ở đình Tân Xuân là điển hình tiêu biểu của giai đoạn đầu thế kỷ XIX.

Sắc phong thần cho Bổn cảnh thành hoàng làng được vua Tự Đức ban vào năm 1852. Khi đó, đình thuộc thôn Dương Xuân, huyện Tân Thạnh, phủ Tân An, tỉnh Gia Định. Theo đó, nguyên văn sắc phong thần Bổn Cảnh Thành Hoàng làng Dương Xuân như sau: “Sắc Bổn Cảnh Thành Hoàng chi thần, trước tặng Quảng Hậu Chánh Trực Hựu Thiên chi thần, giúp nước che dân, linh ứng tính đã lâu. Nay ta ít đức, ôm lãnh sứ mạng lớn, luôn luôn nghĩ đến sự tốt đẹp của thần nên gia tặng Quảng Hậu Chánh Trực Hựu Thiện Đôn Ngưng chi thần. Chuẩn cho thôn Dương Xuân, huyện Tân Thạnh được thờ phụng y như cũ, Thần hãy cũng giúp đỡ bảo vệ đám dân đen của ta. Kính vậy.

Ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ năm.

(Ấn: Sắc mệnh chi bảo)”

Sắc phong của vua Tự Đức đã tạo dựng niềm tin, tín ngưỡng, lòng thành kính vững chắc với Bổn cảnh Thành hoàng và ngôi đình của người dân. Các hoạt động thờ cúng, lễ hội mang đậm tính cộng đồng hơn và duy trì đến nay, đặc biệt là Lễ hội Làm Chay.

Đình Tân Xuân

Ban Khánh tiết dâng hương tại Lễ cúng Hạ Điền

Đình Tân Xuân được trùng tu, tôn tạo năm 2018 và công trình hoàn thành vào năm 2019.

Lễ hội làm chay - Nét đẹp văn hóa người Tầm Vu

“Dù ai mua bán bộn bề

Làm Chay mười sáu nhớ về Tầm Vu”.

Câu ca dao xưa như lời nhắc nhở những người con xa xứ trở về khi Lễ hội Làm Chay đến. Bởi, đây là lễ hội truyền thống độc đáo, mang nét đẹp văn hóa dân gian, đậm tính cộng đồng của người Tầm Vu hơn 100 năm nay. Lễ hội có ý nghĩa cầu an cho người sống, cầu siêu cho người chết và mong cầu một năm “Phong điều vũ thuận, quốc thái dân an”.

Ðã thành thông lệ, ngay sau Tết Nguyên đán, người Tầm Vu nói riêng, người Châu Thành nói chung lại tất bật cho “cái tết thứ 2” - Lễ hội Làm Chay. Lễ hội diễn ra vào ngày 15, 16 tháng Giêng (Âm lịch) hàng năm tại đình Tân Xuân.

Theo sử liệu ghi chép lại và qua lời kể của người cao tuổi nơi đây, sau khi Pháp chiếm được Tầm Vu, nhiều cuộc khởi nghĩa liên tục nổi lên nhưng bị thực dân Pháp đàn áp dã man. Mỗi lần bắt được người kháng chiến hoặc tình nghi, Pháp ra lệnh “dẹp chợ, gom dân, xử tử”, rất nhiều nghĩa sĩ đã ngã xuống, trong đó có sự hy sinh của 2 nhà yêu nước Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự.

“Cái chết của nhà yêu nước Đỗ Tường Tự tại sân đình Tân Xuân đến nay người dân vẫn kể cho nhau nghe để tỏ lòng kính phục và biết ơn sâu sắc những bật tiền nhân” - ông Nguyễn Văn Đức - nguyên Trưởng ban Quản trị đình Tân Xuân, chia sẻ.

Sau khi sát hại 2 ông, thực dân Pháp ra lệnh cấm làm ma chay và khóc thương nhằm uy hiếp tinh thần của nhân dân lúc bấy giờ. Để tỏ lòng kính trọng đối với những bậc nghĩa khí trung kiên, đặc biệt là 2 ông Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự, người dân Tầm Vu ngày ấy phao tin “loạn cô hồn dậy dẹp chợ” và mượn cớ đó để “làm lễ trai đàn” cúng cô hồn để cầu mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi. Về sau, người dân đọc từ “trai” thành “chay” và cái tên “Lễ hội Làm Chay” ra đời từ đó.

Lễ hội khởi đầu bằng nghi thức thỉnh Tiêu diện Đại sĩ mà dân gian thường gọi là ông Tiêu. Ông Tiêu được thỉnh từ chùa Linh Phước về chùa Linh Võ, sau đó thỉnh lên giàn tại đình Tân Xuân - trung tâm của Lễ hội Làm Chay. Ngoài ra, lễ hội còn có lễ chiêu u, đánh động thỉnh kinh, nghi thức phóng sanh trên sông Tầm Vu,… đặc biệt nhất là nghi thức “xô giàn - đưa khách” và đốt ông Tiêu - khép lại lễ hội. Bên cạnh phần lễ là phần hội sôi động với các trò chơi dân gian. Hàng năm, lễ hội thu hút rất đông du khách trong và ngoài tỉnh đến dự.

Đình Tân Xuân gắn với Lễ hội Làm Chay mạng đậm nét văn hóa cộng đồng và tổng hòa các yếu tố tôn giáo, dân tộc, tín ngưỡng dân gian. Năm 2014, đình Tân Xuân được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia và Lễ hội Làm Chay đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đó là niềm tự hào của người Tầm Vu nói riêng, người Châu Thành và Long An nói chung./.

Ngọc Sương

Nguồn: Báo Long An