Từ TP.Châu Đốc, qua cầu Cồn Tiên vắt mình ngang nhánh sông Hậu, rồi men theo tỉnh lộ 956 khoảng 25km tới ngã tư Quốc Thái, rẽ trái khoảng 2km, chúng tôi đến Búng Bình Thiên, hay còn gọi tắt là Búng.

 

TS Nguyễn Trần Thiện Khánh - chuyên gia về môi trường nước của ĐH An Giang, cũng là khách mời của đoàn thực địa do tổ chức “Con người và thiên nhiên” (PAN Nauture) tài trợ - giới thiệu: “Búng Bình Thiên dài khoảng 4.000m và rộng trung bình khoảng 500m (chỗ lớn nhất 1.000m), là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Tây Nam Bộ. Nhưng quan trọng hơn là diện tích mặt nước của Búng thay đổi theo mùa. Vào mùa khô, Búng rộng 220ha và tăng lên 600ha vào mùa lũ”.

 

Cũng như sự biến động của mực nước, địa danh Búng Bình Thiên cũng hết sức ly kỳ. Theo cách hiểu thông dụng của nhiều người, Búng Bình Thiên nghĩa là hồ nước bình yên của ông trời ban tặng, hay ngắn gọn hơn là “hồ nước trời” theo lối giải thích chiết tự. Trong đó, “Bình” được hiểu là bình yên, phẳng lặng, còn “Thiên” là trời.

 

Tuy nhiên, cũng có ý kiến căn cứ theo Địa bạ triều Nguyễn năm 1832 cho rằng chữ Thiên trong “Bình Thiên” có thể là sự biến âm của chữ Tiên trong thần tiên, tức là chốn tiên cảnh bình yên...

 

Riêng từ “Búng” thì “9 người, 10 ý”. Người theo ý kiến của nhà nghiên cứu Vương Hồng Sển (trong “Tự vị tiếng nói miền Nam”), thì Búng là biến âm của “bưng” là từ có nguồn gốc từ tiếng Khmer là “trapéang” có nghĩa là “vùng đất sình lầy lấp xấp nước, cá tôm ở nhiều, cỏ lác mọc loạn xạ”...

 

Nhưng cũng có ý kiến chưa đồng tình với cách giải thích mang tính “Liên Hợp Quốc” này và đề xuất các nhà ngôn ngữ học vào cuộc để sớm đưa ra đáp án chính thức.