Cách Trung tâm TP. Pleiku 70 km về hướng Đông Nam, đập chính và cửa cấp nước của hồ Ayun Hạ nằm trên địa bàn xã Chư A Thai - huyện Phú Thiện và vùng ngập chính của hồ thuộc xã H’Bông, Ayun- huyện Chư Sê.

Với chiều dài 26km và chiều rộng nơi nhiều nhất 5km. Diện tích mặt hồ 3.700 ha nằm giữa những cánh rừng nguyên sinh, uốn khúc theo những thung lũng tạo nên khung cảnh hữu tình của một vùng non xanh, nước biếc, lồng lộng mây trời.

Hồ Ayun Hạ có sức tưới 13.500 ha. Hệ thống kênh chính, kênh nội đồng ngày càng được hoàn thiện và vươn xa, đem dòng nước trong mát đến cánh đồng của các huyện Phú Thiện,  TX Ayun Pa và huyện Ia Pa. Từ khi có Hồ Ayun Hạ đất đai ở đây như vỡ ra, cây cối nảy mầm, bung biêng xanh biếc. Những rẫy lúa địa phương năng suất thấp đã lùi vào quá vãng, thay vào đó là những cánh đồng vàng trĩu hạt và niềm vui của những buôn làng vỡ òa cùng những vụ mùa bội thu. Vựa lúa Ayun Pa đã khẳng định được vị thế là vùng chuyên canh lúa lớn nhất ở Tây Nguyên. Năng suất đạt bình quân 8 tấn/ha, nhiều vùng đạt 10-12 tấn/ha, cao nhất nước. Nhiều cây trồng khác như mì, mía, thuốc lá, các cây họ đậu… đang là cứu cánh đổi đời cho người đồng bào nơi đây.

Hàng ngày vào buổi trưa, sau khi thuyền đánh bắt cập bến, những xe tải đông lạnh lại chở cá nước ngọt đi khắp mọi miền đất nước. Cá ở đây nhiều vô kể và đa dạng về chủng loại như: trôi, chép, mè, lăng, trắm cỏ… và đặc biệt là cá thát lát- một trong những đặc sản nức tiếng của Gia Lai.

 

Trên hồ còn nhiều đảo hoang chưa dấu chân người. Mỗi đảo cách nhau tới vài cây số. Đảo đông vui nhất có 10 người đàn ông quê ở Phù Mỹ, Phù Cát, Hoài Nhơn- Bình Định đến đây mưu sinh. Cuộc sống không gia đình và họ đặt tên “Đảo cô đơn” là vậy. Tại đây bạn có thể mua với giá… 20.000 đồng một kg và thưởng thức những con cá tươi ngon, cách chế biến đơn giản nhất là quấn lá rừng nướng lên và chấm với muối kiến hoặc muối é … Trên đầu là trời xanh lồng lộng, ngoài kia là mênh mang trời nước với  rừng cây nguyên sinh soi bóng biếc trên mặt hồ, thỉnh thoảng nghe tiếng chim hót gọi nhau, tiếng vượn hú từng quãng dài, lòng bạn sẽ thống thếnh, chơi vơi trở về với những bản ngã nguyên sơ nhất.

 

Bãi hang dơi với những tảng đá đủ hình thù kỳ lạ, tựa lưng vào núi là những cây đại thụ uy nghiêm nhưng không quên đỏm dáng với những loại phong lan  tỏa hương, khoe sắc với nắng và gió của Tây Nguyên tháng 7. Ngược dốc đến hang Dơi ta thấy con người thật nhỏ bé trước thiên nhiên, trong hang cảm giác mát lạnh đến hơi rờn rợn càng làm ta thêm sợ hãi trước sự hùng thiêng của chốn này.

 

Rồi Bãi tắm Tiên với làn nước xanh ngắt được thiên nhiên hữu ý lát đầy những hòn sỏi ngọc cùng sóng nước vỗ về êm ái. Ta có thể đắm mình nhớ đến “khúc hát sông quê”- Lời một bài hát Nguyễn Tọng Tạo phổ thơ Lê Huy Mậu.

 

Bãi Trai nơi ta có thể thỏa sức chạy nhảy, reo hò, hét thật to, hú thật to để giao hòa với đất trời, rồi cùng nhau đi tìm những con ốc, con  trai nướng chín, ủ ê với men rượu cần để quên đi cuộc sống bộn bề, mệt nhọc mới hôm qua.

 

Chiều về, ngồi trên thuyền xuôi theo ven hồ, tắt máy đi, dưới ráng chiều hoàng hôn chạng vạng ta có thể nghe vang vang nhịp cồng, tiếng chiêng của những buôn làng người Ja rai gần đó.

 

Ngồi bên cạnh hồ ta tận hưởng được cảm xúc thăng hoa, ta có thể  nghe thêm những câu chuyện về vua lửa, vua nước, truyền thuyết về thanh gươm thần vẫn còn đang được cất dấu nơi đây với những lời nguyền kỳ bí...rồi cùng thưởng thức cơm lam, thịt rừng, rượu cần với những đặc sản chỉ riêng có nơi đây như cà đắng, lá mì, tép hồ, cá bống kho nước dừa và đặc biệt là món “canh hến không cát”.