Chùa Tùng Vân nằm gần với đình Thổ Tang, được xây dựng trên địa thế đẹp, cây cối bao bọc xum xuê, chùa được xây dựng theo kiểu chữ “Quốc”, quy mô xây dựng lớn với các kiến trúc: Tam quan, Tiền đường, Thiêu hương, Thượng điện, Nhà tổ, Hành lang.

Đây là ngôi chùa lớn và cổ ở Thổ Tang với 340 năm tuổi được xây dựng từ đời vua Lê Huy Tông vào năm Chính Hòa thứ 7 (1686). Trải qua những thăng trầm biến cố chùa được nhiều lần trùng tu và lần gần đây nhất là vào năm 2008. Cùng với quá trình trùng tu, tôn tạo chùa, lễ đúc Đại hồng chung cũng đã thành công với quả chuông nặng 1,1 tấn.

Chùa có bố cục kiểu chữ "Quốc" bao gồm: Tam quan, sân chùa tiền đường, thiêu hương, thượng điện, nhà tổ, hành lang, nhà mẫu. Tòa Tam bảo có kết cấu kiểu chữ Đinh, bộ khung nhà có hàng trăm cột gỗ lim và đá.  Tòa Tiền đường 7 gian 2 dĩ, tòa Thượng điện 3 gian.

Chùa Tùng Vân xưa xây theo kiểu cửa cuốn, có những đường nước chảy xuống hai mái hai bên tựa như giếng trời; xưa các sư trong chùa dùng nước này để sinh hoạt, trong chiến tranh nhưng đã bị thay đổi. Ngày nay, chùa Tùng Vân ngày nay có lối kiến trúc được trang trí nhiều hoa văn, hoạ tiết tinh xảo hơn. Kiến trúc kiểu 4 mái uốn đầu đầu đao, lợp ngói mũ hài, uốn cong bốn góc, trên nóc có bàn tay vươn ra từ hoa sen đỡ bánh xe pháp luân của nhà phật.

Tam quan ngôi chùa dựng theo lối cổ xưa với trên đỉnh có bánh xe pháp luân, ở giữa là chữ vạn, các đầu đao mái uốn cong gắn Rồng, Phượng và vân mây cách điệu.

Qua cổng tam quan khuôn viên sân chùa với lầu quan âm toạ lạc ở góc bên trái. Quanh sân trồng nhiều cây cau cao vút tạo cho phật tử và du khách đến đây cảm thấy sự bình dị của cuộc sống đời thường.

Trên sân chùa đặt bức bình phong đá. Tam bảo xây trên nền cao 5 bậc thềm. Một trong nhưng nét độc đáo của chùa Tùng Vân là hàng cột hiên đá tiền đường. Trên mỗi cột đá đều được chạm khắc tứ linh: Long, Ly, Quy, phụng và tứ quý: Tùng, Cúc, Trúc, Mai. Toàn bộ kết cấu gỗ trong chùa đều là gỗ lim. Các gian tòa Tiền đường được lắp bộ cửa thượng song hạ bàn bằng gỗ lim, chạm trổ rất công phu, phía trên cửa đặt chấn song con tiện, bên dưới tạc phù điêu tứ quý cách điệu.

Theo đường nhất chính đạo trong tiền đường, phía bên phải là tượng Hộ pháp Khuyến Thiện, đầu đội kim khôi, tay cầm đại đao nhưng gương mặt hiền từ, với ý nghĩa khuyên mọi người nên làm những điều thiện (chánh tâm). Phía bên trái là ban và tượng thờ Hộ pháp Trừng ác, mặc khôi giáp, gương mặt dữ dằn, một tay cầm búa, một tay cầm Ngọc ấn tỷ phù, với ý nghĩa nhắc nhở người làm điều ác sẽ bị trừng phạt (vọng tâm).

Chùa Tùng Vân nhìn từ trên cao

hàng cột đá được chạm khắc tinh xảo tứ linh (Long, Ly, Quy, Phụng) và tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai)

Bức tượng Phật Bà Quan Âm từ ngọc xanh nguyên khối

Pho tượng Đức Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni đặt tại gian tiền đường được tạc từ một khối ngọc xanh nguyên khối

Chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như: Chuông đồng, khánh đồng và hệ thống văn bia cổ có giá trị nghiên cứu lịch sử - văn hóa

Chùa Tùng Vân nổi tiếng với pho tượng Đức phật Tổ Thích Ca Mâu Ni được đặt ở gian tiền đường. Tượng được tạc từ khối ngọc xanh nặng hơn 10 tấn, chiều cao 3,3m, rộng 2,1m, dày 1,2m; đây là khối ngọc quý hiếm và lớn nhất trong các khối ngọc tìm thấy tại Việt Nam. Bức tượng được hoàn thành đúng vào dịp cả nước kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long.

Sau khi tạc pho tượng Phật Thích Ca Mâu Ni, khối ngọc xanh còn lại tiếp tục được các nghệ nhân tạc bức tượng Phật Bà Quan Âm, nặng khoảng 5 tấn. Bức tượng Phật Bà Quan Âm cũng được tạc tinh xảo, kết tụ tinh hoa, tâm huyết của nghệ nhân, giúp phật tử cảm nhận được cái “thần” khi chiêm bái. Nơi đây cũng là nơi trưng bày những pho tượng như tam thế phật, phật sơ sinh, bức tranh Đường Tam Tạng đi thỉnh kinh.

Ngày 16 tháng 9 năm 2011, bức tượng này được sách Kỷ lục Việt Nam xác nhận là "Pho tượng Phật bằng đá bán quý màu xanh ngọc của Việt Nam lớn nhất".

Nhà thờ Tổ còn lưu giữ nhiều pho tượng bằng đất nung có giá trị (trong đó có pho tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng đất nung, có niên đại cách đây gần 300 năm), được bài trí theo phong cách của dòng Phật giáo Đại Thừa - Bắc Tông. Ngoài ra chùa còn lưu giữ nguyên vẹn nhiều hiện vật quý như chuông đồng, khánh đồng.

Trong hậu cung có khán thờ đức Khổng Tử cho thấy địa phương có truyền thống hiếu học lâu đời. Cũng ở khán thờ này, còn tạc hai thị nữ hai bên cánh cửa rất mềm mại, thể hiện sự khéo léo trong nghệ thuật tạc tượng từ xưa. Không chỉ vậy, chùa Tùng Vân còn lưu giữ được hệ thống văn bia cổ, đây là những tài liệu quý có giá trị nghiên cứu lịch sử, văn hóa.

Với giá trị lịch sử, kiến trúc và tư liệu văn bia, chùa Tùng Vân được xếp hạng di tích văn hóa cấp quốc gia từ năm 1964 cùng với đình Thổ Tang, và được cấp bằng công nhận di tích quốc gia năm 1992.

<iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&href=https%3A%2F%2Fweb.facebook.com%2Freel%2F1411981324378464%2F&show_text=false&width=560&t=0" width="720" height="442" style="border:none;overflow:hidden" scrolling="no" frameborder="0" allowfullscreen="true" allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowFullScreen="true"></iframe>

Nguồn: Báo Phú Thọ