Đình Nội Đông được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng thế kỷ thứ 17 và đã trải qua nhiều lần trùng tu tôn tạo. Đình là trung tâm đời sống tin ngưỡng tâm linh của nhân dân 3 thôn, Nội Đình, Nội Chùa và Trại Hai. Lần trùng tu tôn tạo mới nhất là năm 2021.

Đình bao gồm cổng đình, sân đình và tòa đại đình. Cổng đình kiểu trụ biểu thấp đơn giản, sân đình rộng, lát gạch bát, tiếp theo là tòa Đại Đình.

Đại đình xây trên nền cao ba bậc thềm, phía trước là hương án đá, hai bên bậc thềm đặt đôi rồng đá. Tòa Đại đình gồm Tiền đình và Hậu cung theo kiểu chữ Đinh, được xây dựng theo kiến trúc ban đầu, sử đụng lại hầu hết các cấu kiện gỗ cổ được chạm khắc trang trí.

Tòa Tiền đình 3 gian 2 chái, 4 mái uốn đầu đao, lợp ngói mũi kiểu mới, chính giữa bờ nóc đắp nề Lưỡng Long chầu Nhật, đầu bờ nóc đắp con kìm kiểu đầu rồng, khuỷu bờ dải gắn lân chầu, các đầu đao gắn đầu rồng và lân. 3 gian chính điện lắp cửa Thượng song Hạ bàn, hai chái xây tường bao gạch trần, mở cửa sổ chữ Thọ tròn. Trong tòa Tiền đường đặt ban thờ Công đồng, bộ bát bửu, chấp kích, đôi ngựa thờ, giá trống, giá chiêng, kiệu bát cống và các đồ thờ tự khác. Gian chính điện không mở cửa vào các ngày sóc, vong, chỉ mở vào ngày Lễ hội.

Tòa Hậu cung 2 gian, nối với tòa Tiền đường và ngăn cách với Tiền đình bằng bộ cửa Thượng song Hạ bàn. Trong Hậu cung đặt ban thờ, long ngai, bài vị của các vị Thành hoàng. Hậu cung là Cung cấm, chỉ được mở trong những ngày Tiết lệ và Lễ Hội cho các thành viên ban Khánh tiết.

Đình Nội Đông nổi bật với kiến trúc và các mảng chạm khắc đặc sắc, mang cả phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê và thời Nguyễn. Các mảng chạm khắc trên các cấu kiện kiến trúc theo chủ đề tứ linh, tứ quý, tập trung vào hình tượng rồng theo chủ đề Rồng như Ổ rồng, Mẫu tử rồng, linh vật, hoa lá lật.

Những mảng chạm khắc được thực hiện trên các đầu con rường, đầu kẻ, đầu dư đỡ câu đầu, cổn mê, xà nách bằng kỹ thuật chạm nổi, chạm bong kênh với kỹ năng tinh xảo. Các đầu kẻ, đầu dư được chạm lộng thành đầu rồng với những đường nét mềm, uốn lượn tạo lên một kiểu tượng khối dân gian đặc sắc.

Đặc biệt, hình tượng Rồng được chạm khắc với kỹ thuật chạm lộng đỉnh cao, tạo thành 2 đến 3 lớp đàn xen khiến tác phẩm có chiều sâu, linh hoạt và sống động.

Ngoài chủ đề Tứ linh, Tứ quý là những bức chạm khắc theo chủ đề Tiên - Phàm với các đề tài Tiên cưỡi rồng, người vuốt râu rồng, lân chạy, lân múa, cây hoa lá cách điệu.

Đình Nội Đông còn lưu giữ được một số hiện vật cổ quý có giá trị nghiên cứu lịch sử, văn hóa như, hoành phi, câu đối, nhang án, long đình, mâm bồng, bộ chấp kích, bộ bát bửu…

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đình là địa điểm gặp gỡ, trao đổi thông tin liên lạc của các đội du kích và cũng là bàn đạp cho các đơn vị du kích, bộ đội địa phương tiến hành các cuộc tập kích tiêu diệt kẻ thù.

Lễ hội truyền thống hàng năm của Đình được tổ chức từ ngày 12 đến ngày 14 tháng Giêng (âm lich) và các sự lệ vào ngày 12 tháng 5, ngày 12 tháng 8 và ngày 12 tháng 11 (Âm lịch). Lễ hội bao gồm phần lễ là các nghi thức tế tự cổ truyền, rước kiệu Thánh, phần hội là những trò chơi dân gian và trình diễn các làn điệu dân ca.

Đình Nội Đông được UBND tỉnh Bắc Giang công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh vào năm 2009.

Nguồn: Báo và Phát thanh, truyền hình Bắc Ninh