Đặc biệt, địa phương còn gìn giữ được không gian văn hóa đặc sắc với hệ thống di tích, phong tục và truyền thống khoa bảng bền bỉ qua bao thế hệ.

Điểm sáng du lịch

Theo sử liệu, làng Quỳnh Đôi được hình thành từ thế kỷ XIII. Trải qua các triều đại Lê-Nguyễn, làng có hàng trăm người đỗ đạt, trong đó có nhiều tiến sĩ, hoàng giáp, phó bảng. Từ sau Cách mạng Tháng Tám đến nay, truyền thống ấy tiếp tục được nối dài với hàng chục giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ và nhiều trí thức thành danh trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, quân sự, y tế.

Ở miền đất này, tinh thần hiếu học đã thấm nhuần vào nếp nghĩ, nếp sống bao thế hệ. Nhiều danh nhân tiêu biểu như nữ sĩ Hồ Xuân Hương được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới, nhà cách mạng Hồ Tùng Mậu, Anh hùng Lực lượng vũ trang Cù Chính Lan… làm dày thêm bề sâu văn hóa cho làng quê vốn đã giàu truyền thống khoa bảng. Hiện làng có tám di tích cấp quốc gia và ba di tích cấp tỉnh, nổi bật có Đình Quỳnh Đôi, Nhà thờ họ Hồ, Đền Quận công Hồ Sỹ Dương, Bia tưởng niệm nữ sĩ Hồ Xuân Hương… Các công trình kiến trúc cổ với chạm trổ tinh xảo, cùng hệ thống từ đường, miếu mạo đã tạo nên một không gian văn hóa đậm đặc dấu ấn lịch sử.

Những năm gần đây, chính quyền và nhân dân địa phương đã bắt đầu khai thác giá trị văn hóa để phát triển du lịch. Với tour “Làng Cá Gỗ - sau ánh hào quang” ra mắt cuối năm 2023, du khách tham quan di tích, thưởng thức các tiểu phẩm tái hiện câu chuyện “Ông đồ Nghệ và con cá gỗ”, hoạt cảnh về thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi từng ghé thăm làng. Diễn viên các hoạt cảnh và tiểu phẩm là người dân địa phương. Hơn 1.500 hộ dân được gắn số, đường làng ngõ xóm, cảnh quan sạch đẹp mang lại cho du khách ấn tượng về không gian nông thôn văn minh, có tổ chức. Ông Hồ Đức Nhân, một người con của quê hương đã tặng nhiều máy cắt cây cảnh cho các thôn trong làng, để mỗi hàng cây, lối ngõ đều được chăm chút.

Vừa qua, Lễ Kỳ Phúc diễn ra vào mồng 8 và mồng 9 tháng Giêng âm lịch vẫn được duy trì trang nghiêm, trở thành dịp hội tụ của cộng đồng. Nghi thức rước thần từ đền về đình, dàn nhạc bát âm, cờ ngũ hành, hương án, kiệu rồng… tái hiện không gian lễ hội truyền thống đậm chất xứ Nghệ. Đây chính là tài sản văn hóa phi vật thể quý giá nếu được nghiên cứu, xây dựng thành sản phẩm du lịch trải nghiệm có chiều sâu. Tuy nhiên, lượng khách hiện nay còn khiêm tốn; hoạt động quảng bá chưa rộng; dịch vụ phụ trợ còn hạn chế. Quỳnh Đôi mới ở bước khởi đầu của hành trình làm du lịch.

Thay đổi để không gian sống động hơn

Kinh nghiệm từ nhiều địa phương cho thấy, phát triển du lịch văn hóa chỉ bền vững khi giữ được hồn cốt của di sản. Với Quỳnh Đôi, điều quý nhất chính là truyền thống hiếu học và nếp sống trọng lễ nghĩa. Do đó, cần định vị nơi đây như một không gian giáo dục sống động giúp học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu về truyền thống khoa bảng, dòng chảy văn hóa Nho học, ảnh hưởng của tinh thần học hành đối với sự phát triển cộng đồng... Các chương trình ngoại khóa, trải nghiệm như “một ngày làm học trò xưa” tái hiện lớp học Nho, thi viết chữ Hán-Nôm, bình thơ Hồ Xuân Hương… hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm đặc trưng. Việc số hóa tư liệu gia phả, sắc phong, văn bia; xây dựng bảo tàng số về truyền thống khoa bảng; ứng dụng công nghệ thuyết minh tự động bằng mã QR… nếu được triển khai hiệu quả hơn nữa sẽ giúp du khách tiếp cận thông tin theo cách sinh động, hiện đại mà không làm xáo trộn không gian cổ kính.