Theo những thư tịch cổ và truyền thuyết của người dân địa phương, đất Thanh Đình ngày nay xưa có tên gọi là Gia Ninh, hình thành từ thời Hùng Vương dựng nước, nằm ở trung tâm của nước Văn lang.

Đình Thanh Đình thờ phụng Quý Minh Đại vương và Sơn Thánh Tản Viên. Các ngài đều là danh tướng thời Hùng Duệ Vương, có nhiều công lao chống giặc ngoại xâm, trị thủy, dạy dân cày cấy, trồng trọt. Các triều đại đời sau đều có sắc phong là Thượng đẳng thần, cho phép người dân địa phương thờ phụng.

Đình được xây dựng vào thời Nguyễn, trải qua hàng trăm năm lịch sử, ngôi đình đã cũ và bị hư hại nghiêm trọng, trở thành nơi chứa thóc của cả làng. Trong một lần bất cẩn, ngôi đình bị cháy hoàn toàn.

Năm 2005, dân Làng cũng lập hồ sơ để đề nghị với cấp cấp thẩm quyền cho phép để xây dựng lại ngôi đình. Năm 2007, chính quyền địa phương cũng trình với tỉnh công văn đề nghị cho phép nhân dân xây lại đình, lấy tên là Đình Thanh Đình, sã Thanh Đình Thành Phố Viet Trì, nay là Đình Thanh Đình thuộc xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ.

Đình Thanh Đình được xây dựng trên đỉnh đổi cao, không gian thoáng đãng giữa khu dân cư. Đình bao gồm Nghi môn, sân đình, nhà Tả vu, Hữu vu và tòa Đại đình có kiến trúc kiểu chữ Nhất. Toàn bộ ngôi đình được xây dựng bằng vật liệu bê tông cốt thép giả gỗ theo phong cách kiến trúc truyền thống.

Trong tòa Đại đình, gian chính điện bầy ban thờ Công đồng, phía trong sát tường là Thượng cung, nơi đặt hương án, ngai thờ và bài vị của Thành hoàng.

Mặc dù đa phần các cấu kiện gỗ, các đồ thở tự trong ngôi đỉnh cũ đã bị hủy hoại, nhưng nhân dân vẫn giữ được ngai thờ và pho tượng thờ Quý Minh Đại vương, ngai thờ, ngai mũ của Tản Viên Sơn Thánh.

Thượng cung được dựng kiểu gác xép trên cao, trong bầy 3 cỗ ngai thờ. Chính giữa là ngai thờ và Tượng quý minh đại vương, bên trái là Ngai thờ và bài vị của Tản Viên Sơn Thanh, bên phải là chức mũ của ngài. Trong tất cả các ngôi đình thờ Quý Minh Đại vương, Thành Đình là ngôi đình duy nhất có tượng thờ ngài.

Do thời gian và biến thiên của lịch sử, sắc phong của Đình hiện không còn, nhưng theo lệ cũ, dân làng Thanh Đình vẫn duy trì hương khói, thở phụng.

Sau khi đình Thanh Đình được xây dựng. Các hoạt động văn hóa tín ngưỡng tâm linh, di sản văn hóa phi vật thể cũng được phục hồi.

Các lễ hội truyền thống của Đình Thanh Đình bao gồm lễ rước ông Giản, lễ tế thánh, lễ hú cờ, lễ giấu chiêng, lễ rước ông Khiu - bà Khiu. Lễ hội quan trọng nhất là lễ hội rước ông Khiu - bà Khiêu, là lễ hội tín ngưỡng phồn thực nông nghiệp, thể hiện ước nguyện của cộng đồng về mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, được tổ chức ngày mồng 3 tháng giêng hàng năm.

Đình Thanh Đình được UBND Tỉnh công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2009.

Nguồn: Báo Phú Thọ