Theo các tư liệu lịch sử và truyền ngôn dân gian, thuở hồng hoang, Thủy Tổ Kinh Dương Vương từng chọn vùng đất Ngàn Hống làm nơi dựng đô, lập nên nước Xích Quỷ - nhà nước sơ khai đầu tiên của người Việt. Về sau, ông truyền ngôi cho Sùng Lãm (tức Lạc Long Quân). Lạc Long Quân dời đô ra Phú Thọ và sinh ra các đời vua Hùng sau này.

Khu di tích Đại Hùng được xây dựng vào thời nhà Trần (thế kỷ XIV). Nằm trên ngọn Mồng Gà, thuộc 1 trong 99 ngọn của núi Hồng Lĩnh, Khu di tích lịch sử văn hóa Đại Hùng gồm 2 công trình chính là: chùa Đại Hùng và đền thờ Thủy Tổ Kinh Dương Vương và các vua Hùng. Trong đó, chùa Đại Hùng đã được xếp hạng cấp tỉnh năm 2008. Gắn với khu di tích là Lễ giỗ Quốc Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch) đã được công nhận là lễ hội cấp tỉnh vào năm 2022.

Đền thờ nằm trên một vùng đất bằng phẳng, dựa lưng vào núi và nhìn xuống cả một vùng làng mạc rộng lớn. Khu vực thờ tự được bố trí 6 ban thờ, trong đó 4 ban được bố trí 6 bức tượng đồng, tượng trưng cho thứ bậc từ Thủy Tổ Kinh Dương Vương - Thần Long, Lạc Long Quân - Âu Cơ đến các đời vua Hùng. Ở vị trí cao nhất là ban thờ Thủy Tổ Kinh Dương Vương và Quốc mẫu Thần Long, với 2 bức tượng dáng vẻ uy nghi.

Ban thờ Lạc Long Quân - Âu Cơ

Ngoài cùng là ban thờ các vua Hùng, được bố trí 4 ban thờ song song, trong đó 2 ban thờ có đặt 2 bức tượng đại diện cho 18 đời vua Hùng trị vì đất nước.

Cùng với đền thờ Thủy Tổ Kinh Dương Vương và các vua Hùng là chùa Đại Hùng. Ngôi chùa tọa lạc ở lưng chừng núi, giữa khu rừng thông xanh tươi.

Chùa Đại Hùng là một trong 4 cổ tự nổi tiếng của vùng Hồng Lĩnh xưa (gồm: Thiên Tượng, Long Đàm, Đại Hùng, Cực Lạc) được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ XIV.

Theo các vị cao niên trong vùng thì đây là một trong những ngôi chùa được xây dựng khá bề thế với nhiều công trình, hạng mục. Tuy vậy, trải qua hàng trăm năm với sự khắc nghiệt của thời tiết, sự biến động của lịch sử, nhiều hạng mục của di tích bị mai một. Gần đây, chùa đã được tôn tạo khang trang, bề thế.

Trong chính điện, ở vị trí trang trọng nhất là bức tượng Phật Thích Ca Mầu Ni bằng đồng, cao 5,2m, nặng 3,5 tấn.

2 bên là bàn thờ Tam thế Phật.

Bên cạnh kiến trúc ngôi chùa mô phỏng theo phong cách truyền thống, hiện chùa Đại Hùng còn lưu giữ một số cổ vật quý báu. Trong đó, có chiếc chuông đồng cổ khắc tên "Đại Hùng tự chung" cao 1m, nặng 200kg có niên đại trên 200 năm. Đây là chứng tích cho một thời hưng thịnh của ngôi chùa trong quá khứ.

Nhiều năm qua, nhờ sự kêu gọi của sư trụ trì là Đại đức Thích Thanh Vượng, cùng các cấp chính quyền địa phương, chùa và Khu di tích Đại Hùng nói chung đã được tôn tạo ngày mỗi khang trang.

Với những giá trị lịch sử văn hóa, chùa Đại Hùng được UBND tỉnh xếp hạng di tích cấp tỉnh vào năm 2008.

Gắn với Khu di tích lịch sử văn hóa Đại Hùng là Lễ giỗ Quốc Tổ Hùng Vương, diễn ra hằng năm vào dịp mùng 10/3 âm lịch. Lễ giỗ đã được UBND tỉnh công nhận là lễ hội cấp tỉnh từ năm 2022.

Lễ giỗ gồm 2 phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ được thực hiện một cách trang nghiêm trước sân đền, với sự tham gia của lãnh đạo chính quyền các cấp, các vị hòa thượng, đại đức trong Giáo hội Phật giáo, cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Phần hội với nhiều hoạt động văn hóa thể thao, trò chơi dân gian, hội thi gói nấu bánh chưng... Mỗi dịp 10/3, người dân phường Nam Hồng Lĩnh và Bắc Hồng Lĩnh cũng như các địa phương lân cận lại rộn ràng về tham dự Lễ giỗ Quốc Tổ Hùng Vương tại Khu di tích lịch sử văn hóa Đại Hùng.

Nhiều năm qua, tôi thường xuyên cùng gia đình và các học trò về chiêm bái, dâng hương tại Khu di tích Đại Hùng, nhất là dịp mồng 10/3 âm lịch. Trong không gian linh thiêng của ngôi chùa và đền thờ Thủy Tổ Kinh Dương Vương cùng các vua Hùng, tôi muốn nhắc nhở các con và học trò của mình niềm tự hào khi được sinh ra trên quê hương đất Tổ, từ đó nỗ lực phấn đấu học tập, xây dựng quê hương. 

Ông Trần Đình Long - Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Lý Tự Trọng

Thiên Vỹ - Đức Quang

Nguồn: Báo Hà Tĩnh