Cáp treo đưa du khách lên tham quan Khu du lịch Núi Cấm. (Ảnh: Thanh Sang/TTXVN)

Du lịch Núi Cấm (Thiên Cấm Sơn), An Giang, được mệnh danh là “nóc nhà của Đồng bằng sông Cửu Long.”

Vùng Thất Sơn huyền bí này hằng năm thu hút hàng triệu lượt du khách hành hương, thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên “Đà Lạt miền Tây” và những câu chuyện truyền thuyết tâm linh nhuốm màu kỳ bí.

Áp lực từ các công trình kinh doanh du lịch tự phát

Khu vực Núi Cấm thuộc địa bàn xã Núi Cấm, tỉnh An Giang có tổng diện tích đất rừng hơn 2.039 ha, phần lớn là rừng phòng hộ đặc thù. Toàn khu vực hiện có 883 hộ gia đình với khoảng 3.170 người sinh sống, trong đó có 694 hộ (2.733 người) thường trú, còn lại tạm trú.

Theo Ủy ban Nhân dân xã Núi Cấm, đại đa số cư dân trên Núi Cấm đã sinh sống ổn định từ trước năm 2002 với nguồn  kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, làm rẫy, làm vườn, trồng cây ăn trái. 

Cùng với sự chuyển dịch kinh tế và sự phát triển của ngành du lịch địa phương, nhiều hộ dân đã chủ động kết hợp mở các hình thức dịch vụ phục vụ du khách xung quanh khu vực trung tâm hồ Thủy Liêm và các điểm tham quan như bán hàng dịch vụ, chụp ảnh, kinh doanh nhà trọ và các cơ sở lưu trú nhỏ lẻ…

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tại các khu vực đất canh tác riêng lẻ của hộ gia đình đã phát sinh tình trạng tự ý xây dựng, cơi nới các cơ sở lưu trú, homestay, nhà nghỉ khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép theo quy định.

Các công trình kinh doanh lưu trú tự phát này đã và đang gây ra áp lực không nhỏ đối với công tác quản lý quy hoạch đất đai, trật tự xây dựng cũng như yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt diện tích đất rừng phòng hộ đặc thù của địa phương.

Vấn đề này tác động tiêu cực, đa chiều đến sự phát triển bền vững của toàn khu du lịch, hệ lụy trực tiếp đến trải nghiệm du lịch và nguy cơ phá vỡ tài nguyên cốt lõi. Theo đó, vấn đề này có thể xảy ra ảnh hưởng phá vỡ cảnh quan tự nhiên, bởi sức hút lớn nhất của Núi Cấm là không gian xanh, hoang sơ của vùng Thất Sơn với những mảng rừng phòng hộ bạt ngàn.

Núi Cấm có cảnh quan tuyệt đẹp, khí hậu mát mẻ, cùng khung cảnh làng quê mộc mạc, hoang sơ và sự thân thiện của người dân bản địa thu hút du khách với loại hình du lịch "sống chậm". (Ảnh: Công Mạo/TTXVN)

Việc các hộ gia đình tự phát san ủi đất canh tác, chặt phá cây để xây dựng cơ sở du lịch không theo quy hoạch, không theo một quy chuẩn kiến trúc nào sẽ “băm nhỏ” cảnh quan, làm giảm tính thẩm mỹ tổng thể của khu du lịch.

Mặt khác, đe dọa an toàn đối với du khách do hạ tầng không đảm bảo, cũng như an toàn phòng cháy chữa cháy; suy giảm chất lượng dịch vụ, chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, nguồn nước sinh hoạt không được kiểm soát, gây ô nhiễm môi trường, cạnh tranh không lành mạnh… ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch Núi Cấm-Thất Sơn và uy tín du lịch An Giang.

Ông Nguyễn Hùng Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Núi Cấm, thông  tin xã tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai, xây dựng và hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn Núi Cấm; rà soát, kiểm tra, thống kê các trường hợp xây dựng không phép, sửa chữa nhà ở, lều, quán và các công trình tự phát, phân loại, xử lý các trường hợp thuộc thẩm quyền. 

Toàn địa bàn Núi Cấm ghi nhận 60 trường hợp thuộc diện phải áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả về quản lý đất đai và trật tự xây dựng. Xã tích cực vận động, xử lý hoàn thành 44 trường hợp thực hiện tháo dỡ, khôi phục trả lại hiện trạng ban đầu của đất.

Hiện còn 16 trường hợp chưa hoàn thành đầy đủ các thủ tục khắc phục hậu quả; các cơ quan chức năng đang tiếp tục rà soát hồ sơ để đôn đốc, xử lý dứt điểm theo đúng quy định.

Đáng chú ý, đối với nhóm công trình xây dựng sai phép có liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch (homestay, nhà nghỉ…), qua kiểm tra thực địa, ngành chức năng xác định có 10 trường hợp vi phạm.

Trong số này, đến nay đã có 3 trường hợp chấp hành khắc phục xong, tháo dỡ công trình trả lại hiện trạng đất rừng. Đối với 7 trường hợp còn lại chưa hoàn thành việc tháo dỡ, khôi phục hiện trạng, xã đang tiếp tục triển khai các biện pháp vận động kết hợp thiết lập hồ sơ xử lý theo trình tự.

Nhận diện về các nguyên nhân khiến tình trạng công trình không phép phát sinh, tồn tại kéo dài, gặp khó khăn trong quá trình xử lý, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Núi Cấm chỉ ra nhiều yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Trước hết, đặc thù địa hình Núi Cấm rộng lớn, đồi dốc hiểm trở, giao thông phức tạp và nhiều khu vực sâu trong rừng rất khó tiếp cận.

Một số đối tượng vi phạm đã cố tình lợi dụng thời điểm đêm khuya, các ngày nghỉ lễ hoặc lén lút di chuyển theo các tuyến đường mòn, đường tiểu ngạch để vận chuyển vật liệu, thiết bị xây dựng lên núi.

Nhiều trường hợp sử dụng các loại xe hai bánh, xe cơ giới đã qua cải tạo, “độ chế” chuyên dụng để chở vật tư, gây nhiều trở ngại cho lực lượng chức năng trong việc phát hiện, ngăn chặn ngay từ ban đầu.

Bên cạnh đó, lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ cũng để lại những vướng mắc phức tạp. Nhiều hộ dân sinh sống lâu đời có nhà ở xuống cấp làm đơn xin sửa chữa, nhưng trong quá trình thi công lại tự ý cơi nới vượt diện tích.

Một số trường hợp phát sinh xây mới trên đất nông nghiệp, đất rừng phòng hộ nhưng việc lập hồ sơ xử lý ở các giai đoạn trước chưa được giải quyết triệt để…

Đồng bộ các giải pháp ngăn chặn, xử lý

Để giải quyết dứt điểm các vi phạm tồn đọng, kiên quyết không để phát sinh bất kỳ công trình trái phép mới nào, xã Núi Cấm đã triển khai đồng bộ các giải pháp chốt chặn, kiểm soát địa bàn.

Cụ thể là xã kiện toàn Đoàn kiểm tra liên ngành, đồng thời duy trì thường xuyên các lực lượng chốt chặn nòng cốt bao gồm: Tổ Kiểm tra, giám sát, nắm thông tin về trật tự xây dựng trên khu vực Núi Cấm; Tổ kiểm soát vận chuyển vật tư xây dựng tại các tuyến đường dẫn lên núi; Tổ kiểm tra lưu động phối hợp chặt chẽ với lực lượng chốt chặn tại các ấp để tuần tra thực địa. 

Du khách ngắm toàn cảnh hùng vĩ của vùng Bảy Núi An Giang tại homestay Thác Suối Tiên (tỉnh An Giang). (Ảnh: Công Mạo/TTXVN)

Quan điểm của chính quyền xã Núi Cấm hiện nay là phát hiện sớm vụ việc, ngăn chặn ngay từ đầu, xử lý kiên quyết, dứt điểm. Lực lượng chức năng tăng cường kiểm soát nghiêm ngặt việc đưa vật tư, máy móc, phương tiện lên núi, đặc biệt tại các tuyến đường mòn và khu vực giáp ranh có nguy cơ cao.

Khi phát hiện các hành vi tự ý vận chuyển vật liệu hoặc khởi công xây dựng không phép, lực lượng liên ngành sẽ lập biên bản, đình chỉ thi công và tổ chức cưỡng chế tháo dỡ ngay lập tức.

Song song với giải pháp kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ, xã Núi Cấm phối hợp với Hạt Kiểm lâm, Ban Quản lý rừng phòng hộ và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã tổ chức các buổi họp dân định kỳ hằng tháng, hằng quý tại từng ấp; qua đó, tuyên truyền sâu rộng các quy định của Luật Đất đai và Luật Lâm nghiệp đến từng hộ gia đình, khuyến khích người dân tự giác chấp hành và tham gia giám sát các hành vi vi phạm.

Đối với các trường hợp cố tình chây ì không chấp hành khắc phục hậu quả, chính quyền xã kiên quyết hoàn thiện hồ sơ để cưỡng chế theo quy định của pháp luật.

Theo Ủy ban Nhân dân xã Núi Cấm, xã mở hướng du lịch sinh thái bền vững dưới tán rừng để ổn định sinh kế lâu dài cho hơn 3.000 cư dân trên núi.

Xã đang phối hợp với các sở, ngành chuyên môn của tỉnh và Ban Quản lý rừng để kiến tạo hành lang pháp lý chuẩn mực, tạo cơ sở pháp lý để người dân làm du lịch hợp pháp, vừa phát triển  kinh tế vừa bảo vệ rừng phòng hộ. 

Hiện nay, xã Núi Cấm tập trung hoàn thiện hai quy hoạch quan trọng để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt gồm: Đề án phát triển rừng bền vững, phương án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí dưới tán rừng.

Sau khi hai đề án này được phê duyệt chính thức, các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân có nhu cầu kinh doanh du lịch sẽ được hướng dẫn lập thủ tục thuê môi trường rừng một cách hợp pháp.

Đây sẽ là cơ sở pháp lý minh bạch để người dân đầu tư phát triển các mô hình du lịch sinh thái, homestay trải nghiệm thiên nhiên theo đúng quy hoạch, vừa bảo vệ diện tích rừng phòng hộ, vừa tạo nguồn thu nhập ổn định và bền vững.

Lãnh đạo Ủy ban Nhân dân xã Núi Cấm nhấn mạnh, mọi hoạt động khai thác du lịch trong thời gian tới trên địa bàn bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Lâm nghiệp và Luật Đất đai.

Việc cho phép thuê môi trường rừng tuyệt đối không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý hay hợp thức hóa cho các công trình xây dựng kiên cố trái phép.

Với việc kết hợp chặt chẽ giữa kỷ cương pháp luật và giải pháp sinh kế lâu dài, xã Núi Cấm đang từng bước đẩy lùi tình trạng xây dựng tự phát, quyết tâm bảo vệ vẹn toàn “lá phổi xanh” của vùng Thất Sơn hùng vĩ./.

Lê Huy Hải

Nguồn: Vietnam+