Không chỉ hấp dẫn bởi hệ thống nhũ đá độc đáo được kiến tạo qua hàng triệu năm, nơi đây còn là điểm đến du lịch tâm linh nổi tiếng khi thờ chính cung Chúa Bà Diệu Nghĩa Tàng Hình - gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt và đời sống văn hóa của đồng bào Mường. 

Lối vào động Phong Sơn

Vẻ đẹp kỳ bí giữa lòng núi đá

Từ chân núi Đầu Rồng, du khách men theo những bậc thang để đến cửa động Phong Sơn. Ngay từ lối vào, khung cảnh thiên nhiên đã tạo cảm giác huyền bí với những vách núi phủ xanh cây rừng, mây trắng bảng lảng quanh sườn núi. Bước qua cửa động, một thế giới khác hiện ra với không gian rộng lớn, mát lạnh quanh năm. Những cột nhũ đá lấp lánh, các rèm đá với vô vàn hình khối kỳ thú hiện lên dưới ánh sáng tạo nên không gian vừa huyền ảo, vừa tĩnh mịch. Khung cảnh ấy càng làm tăng thêm vẻ linh thiêng của ngôi động vốn từ lâu đã trở thành nơi người dân gửi gắm niềm tin, cầu mong quốc thái dân an, gia đạo bình yên.

Bên trong động, hệ thống nhũ đá mang nhiều hình thù độc đáo được thiên nhiên tạo tác tinh xảo. Có khối nhũ đá tựa hình rồng uốn lượn, có cột đá như những cây cột chống trời, lại có những rèm đá tựa dải lụa buông xuống từ vòm động. Dưới ánh đèn, các khối thạch nhũ ánh lên sắc vàng, bạc, tạo nên khung cảnh lung linh, huyền ảo như chốn bồng lai.

Hệ thống nhũ đá trong lòng động lung linh huyền ảo say đắm lòng người

Người dân địa phương cho rằng mỗi nhũ đá trong động đều gắn với một câu chuyện, một truyền thuyết riêng. Chính điều đó đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, khiến động Phong Sơn không chỉ là thắng cảnh thiên nhiên mà còn là không gian văn hóa tâm linh giàu bản sắc.

Sự kết hợp hài hòa giữa giá trị địa chất, cảnh quan thiên nhiên và tín ngưỡng thờ Mẫu đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, đưa động Phong Sơn trở thành điểm đến văn hóa - tâm linh tiêu biểu của xứ Mường.

Điểm nhấn đặc biệt của động Phong Sơn là chính cung thờ Chúa Bà Diệu Nghĩa Tàng Hình. Theo tín ngưỡng dân gian, Chúa Bà là vị thánh có công giúp dân, che chở cho cuộc sống bình yên, mùa màng tốt tươi và mang lại may mắn cho người dân trong vùng.

Không gian thờ tự được bố trí trang nghiêm giữa lòng động, nơi khói hương quyện cùng vẻ đẹp tự nhiên của thạch nhũ, tạo nên một khung cảnh vừa linh thiêng vừa huyền bí. Hằng năm, nhất là vào dịp đầu xuân và các ngày lễ trong năm, đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tìm về dâng hương, cầu mong sức khỏe, bình an, mùa màng tốt tươi và cuộc sống thuận hòa.

Dấu ấn tín ngưỡng thờ Chúa Bà Diệu Nghĩa Tàng Hình

Theo truyền thuyết dân gian, Chúa Diệu Nghĩa Tàng Hình là con gái của Vua Hùng. Ngay từ nhỏ, bà đã nổi tiếng thông minh, mưu trí, am hiểu việc trị nước và chăm lo đời sống Nhân dân. Nhận thấy tài năng xuất chúng của con gái, Vua Hùng giao bà đảm trách việc tổ chức quân nhu, quân lương phục vụ các cuộc chinh phạt và bảo vệ bờ cõi. Bằng sự tháo vát, chu toàn và tầm nhìn xa, bà đã huy động nguồn lương thực, vật lực một cách hiệu quả, góp phần quan trọng vào thắng lợi của các cuộc chiến, đồng thời bảo đảm đời sống ổn định cho Nhân dân.

Động Phong Sơn thờ chính cung Chúa Bà Diệu Nghĩa Tàng Hình

Ngoài tài thao lược và đảm trách việc quân nhu, quân lương giúp Vua Hùng, Chúa Diệu Nghĩa Tàng Hình còn tinh thông y thuật, am hiểu cây thuốc của núi rừng và có tài xem quẻ, đoán việc lành dữ. Bà thường lên rừng tìm các loại dược liệu để chữa bệnh, cứu giúp người nghèo, đồng thời dùng hiểu biết về thiên văn, lịch mùa vụ để chỉ dẫn dân bản chọn thời điểm gieo trồng, tránh thiên tai, dịch bệnh. Bởi những công lao ấy, Nhân dân tôn kính gọi bà là “Bà Chúa Chữa”, biểu tượng của lòng nhân từ, sự che chở và khả năng cứu độ chúng sinh.

Sau khi hóa, bà được Nhân dân tôn thờ là Chúa Diệu Nghĩa Tàng Hình Đệ Tam Tổ Mường, còn được biết đến với các danh hiệu Diệu Nghĩa Tàng Hình Sơn Trang hay Diệu Nghĩa Thiền Sư Quế Hoa Công chúa. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, bà là một trong Tam vị Chúa Mường, đồng thời được tôn xưng là một trong ba hóa thân của Mẫu Thượng Ngàn tại Động Sơn Trang. Hình tượng của bà biểu trưng cho trí tuệ, lòng nhân từ, đức hy sinh và sự che chở đối với cuộc sống của cư dân miền sơn cước, vì vậy được đồng bào Mường và du khách thập phương thành kính phụng thờ qua nhiều thế hệ.

Tiềm năng phát triển du lịch văn hóa - tâm linh

Giữa không gian núi non trùng điệp của quần thể núi Đầu Rồng, cùng với đền Đông Sơn, đền Bồng Lai, động Phong Sơn vẫn giữ nguyên vẻ đẹp huyền bí vốn có. Nơi đây không chỉ là điểm đến để chiêm ngưỡng những tuyệt tác mà thiên nhiên ban tặng, mà còn là địa chỉ văn hóa tâm linh giúp du khách tìm về sự an yên, lắng đọng giữa nhịp sống hiện đại.

Dừng chân trước chính cung thờ Chúa Bà Diệu Nghĩa Tàng Hình, chị Nguyễn Thị Lan, du khách đến từ Hà Nội, thành kính thắp nén hương rồi chậm rãi chia sẻ: "Tôi đã nghe nhiều người giới thiệu về động Phong Sơn nhưng đây là lần đầu tiên có dịp đến chiêm bái. Không gian trong động rất linh thiêng, mát mẻ và yên bình. Khi tìm hiểu về Chúa Diệu Nghĩa Tàng Hình – vị thánh được Nhân dân tôn kính là “Bà Chúa Chữa”, tôi càng cảm nhận rõ hơn những giá trị văn hóa, tín ngưỡng mà cha ông để lại. Chuyến đi không chỉ là hành trình vãn cảnh mà còn giúp tôi thêm hiểu và trân trọng bản sắc văn hóa của vùng đất Mường."

Sâu trong động thờ Tam vị Chúa Mường

Không chỉ nổi tiếng bởi giá trị tâm linh, động Phong Sơn còn là một phần quan trọng của quần thể hang động núi Đầu Rồng - một thắng cảnh thiên nhiên độc đáo. Với hệ thống hang động nguyên sơ, cảnh quan núi đá vôi kỳ vĩ cùng những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc, năm 2012, động Phong Sơn cùng quần thể danh thắng Núi Đầu Rồng được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích Quốc gia.

Đến với động Phong Sơn, mỗi người không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp huyền ảo của thiên nhiên mà còn có cơ hội tìm hiểu những giá trị đặc sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu, cảm nhận chiều sâu văn hóa của vùng đất Mường – nơi thiên nhiên, lịch sử và tâm linh hòa quyện trong một không gian đầy huyền tích.

Đinh Thắng

Báo và Phát thanh, Truyền hình Phú Thọ - baophutho.vn - Đăng ngày 01/7/2026