Đình Đồng Quan là công trình tín ngưỡng tiêu biểu, đồng thời giữ vai trò trung tâm sinh hoạt văn hóa của dân làng xã Vĩnh Thuận, Hải Phòng. Nơi đây không chỉ mang giá trị kiến trúc mà còn gắn bó chặt chẽ với lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng địa phương.

Tên gọi đình Đồng Quan xuất phát từ sự đổi thay tên làng qua các thời kỳ. Vào khoảng giữa thế kỷ XVI, làng có tên Gián Quan. Sau khi danh thần Phạm Viết Kính làm quan dưới triều Mạc, được phong tước Kỳ Quận Công đã mang bổng lộc về xây dựng chùa và chia sẻ cho dân làng, địa danh này được đổi thành Đồng Quan, với ý nghĩa cùng hưởng  lộc quan.

Đình thờ thành hoàng làng Phạm Viết Kính, vị quan thời Mạc. Ảnh: Việt Cường

Đình Đồng Quan hiện thờ hai vị gồm: Thái Bảo Đông Quận công Phạm phủ quân (tức Phạm Viết Kính) và Trinh Khiết Thuần Cẩn linh ứng phu nhân. Ngoài ra, tại ban hữu tiền đường còn có nơi thờ Lưỡng Quận công Phạm Viết Trung - con của ông, cũng được phong tước Quận công.

Theo các tư liệu còn lưu giữ, Phạm Viết Kính là người địa phương, từng phục vụ triều Mạc, sau đó tiếp tục làm quan dưới thời Lê Trung Hưng và được phong Đông Quận công.

Ông có công lớn với quê hương, đặc biệt là việc tu sửa, đúc chuông chùa Đồng Quan (Bảo Quang tự) vào thời Mạc. Trải qua nhiều triều đại, ông liên tục được các vua ban sắc phong, cho phép nhân dân lập đền thờ phụng.

Hiện đình vẫn còn bảo lưu nhiều sắc phong quý như: Sắc niên hiệu Tự Đức thứ 6 (1853); Sắc niên hiệu Tự Đức thứ 33 (1880); Sắc niên hiệu Đồng Khánh thứ 2 (1887); Sắc niên hiệu Duy Tân thứ 3 (1909); Sắc niên hiệu Khải Định thứ 9 (1924).

Tương truyền, đình Đồng Quan được dựng ngay sau khi ông qua đời, vào khoảng cuối thế kỷ XVI đầu XVII. Tuy nhiên, đến năm 1945, công trình gốc không còn do biến động lịch sử.

Năm 1997, đình được phục dựng bởi chính quyền, nhân dân và dòng họ Phạm. Đến năm 2020, do xuống cấp, đình Đồng Quan tiếp tục được trùng tu, hoàn thiện với quy mô như hiện nay.

Kiến trúc đình cổ Đồng Quan. Ảnh: Việt Cường

Nằm ở phía Tây làng, trên khu đất cao ráo, thoáng đãng, đình Đồng Quan tọa lạc trong khúc uốn cong của sông Luộc, tạo thế “tụ thủy - tụ phúc”. Với vị trí đẹp và giá trị lịch sử, ngày 14.12.2021, công trình được công nhận là Di tích lịch sử cấp thành phố.

Kiến trúc đình mang đậm phong cách truyền thống, sử dụng các vật liệu quen thuộc như gỗ lim, đá xanh, đá ong. Đình Đồng Quan hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật giá trị như bia đá, chân tảng, hòm sắc và đặc biệt là 7 đạo sắc phong cổ.

Không chỉ là nơi thờ tự, đình Đồng Quan còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Lễ hội truyền thống diễn ra tại đây vẫn duy trì các nghi lễ như rước kiệu, tế lễ cùng nhiều trò chơi dân gian như chọi gà, cờ người, tổ tôm điếm, cầu thùm, bịt mắt bắt vịt, đập niêu… góp phần giữ gìn bản sắc và gắn kết cộng đồng.

Ngay trong khuôn viên bên trái đình là chùa Đồng Quan - Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia được công nhận từ năm 1992. Sự kết hợp giữa đình và chùa đã tạo nên một quần thể tín ngưỡng tôn giáo đặc sắc, góp phần làm giàu thêm giá trị văn hóa của vùng đất này.

Ngọc Mai

Nguồn: Dân tộc và Tôn giáo/Báo Lao Động