Theo lược sử chùa Cây Thị, phía Bắc hương Phú Hộ trên núi Thủ Long thuở xưa có ngôi chùa Linh Bảo thờ Phật. Năm 512, Lý Bí được Pháp Tổ thiền sư, trụ trì chùa Linh Bảo đưa về nuôi dạy hơn 10 năm. Để nhớ công ơn nuôi dưỡng của Thầy tổ, sau khi xưng vương, Lý Nam Đế (Lý Bí) đã đổi tên chùa là Thiền Phúc.

Đời sau, dưới triều vua Lê, có người con gái tên Lý Thị Chín tới chùa tu hành, ngoài việc toàn tâm hướng Pật nàng còn dạy dân khai khẩn đất để trồng chè, canh cửi ngày đêm, cắt thuốc chữa bệnh cho dân làng. Nhờ có sự tận tình chỉ dạy của nàng, cuộc sống người dân trở nên sung túc, đủ đầy, tên gọi Phú Hộ (nghĩa là nhiều nhà giàu) cũng bắt nguồn từ đó.

Sau này, khi nàng hóa, tưởng nhớ công lao của Lý Thị Chín, người dân trong vùng tôn vinh bà là phúc thần, xây miếu thờ dưới cây Thị, nay gọi là “Miếu Cô Chín đồi chè”. Miếu được đặt song song với chùa, kể từ sau khi xây miếu, bên cạnh cây Thị mọc lên cây Đa quấn lấy nhau, xanh tốt đến tận bây giờ.

Tương truyền trong dân gian, chùa được khai sơn tạo tự cách đây 1500 năm, trải qua bao dâu bể, những gốc tích giá trị văn hóa ngôi cổ tự khi xưa cũng mai một dần theo năm tháng. Đến nay, những chứng nhân lịch sử còn sót lại là các di tích cổ thụ lâu đời như hai “Lão Thị” nghìn năm tuổi, cây đa, cây sấu có niên đại trăm năm vẫn luôn xanh tốt, bao bọc ngôi chùa như những vị thần canh gác, trấn giữ chốn thiêng.

Theo quan niệm người dân nơi đây, hai cây Thị trên núi Thủ Long tượng trưng cho đôi mắt của rồng, cây Đa và cây Sấu ví như lông mi, với ngầm ý sâu xa đôi mắt rồng luôn soi sáng, chở che, phù trợ cho dân làng đến muôn đời.

Chùa trước đây rất đơn sơ, diện tích khoảng 6.300m2. Năm xưa, khi Đại đức Thích Đạo Huân về trụ trì, ngôi chùa cổ gần như hoang hoải, Đại đức Thích Đạo Huân không khỏi xót xa, ông đã phát tâm vận động phật tử phục dựng lại ngôi chùa.

Trải qua bốn lần trùng tu, xây dựng, trong đó lần trùng tu gần nhất và quy mô nhất được hoàn thiện vào năm 2015, chùa Cây Thị đã trở thành một danh thắng nguy nga và tráng lệ. Chùa có khuôn viên rộng 1,5ha, ngoài tòa Tam Bảo, được phục dựng hoàn toàn mới trên nền ngôi chùa cổ thuở xưa từ thời vua Lý Nam Đế còn có,nhà thờ Mẫu, nhà thờ Tổ và nhà Tăng, miếu thời Cô Chín đồi chè.

Chùa được xây dựng dựa theo kiến trúc đặc trưng của thời Lý, từ kết cấu, mái ngói, đến đường nét, hoa văn rồng, phượng, mây, sóng, hoa sen, hoa cúc,… được chạm trổ cầu kỳ, tinh xảo đã cộng hưởng lên cảnh sắc ngôi chùa thâm nghiêm, huyền bí đến lạ thường.

Năm nào cũng vậy, cứ vào dịp đầu xuân, du khách thập phương thường tìm đến viếng cảnh chùa, dâng hương, cầu an lành. Sau khi được trùng tu, xây dựng, chùa Cây Thị trở thành biểu tượng văn hóa tâm linh của người dân xã Phú Hộ, điểm đến thiền tịnh của phật tử bốn phương.

Hằng năm, chùa thường tổ chức nhiều lớp giảng pháp cho hàng ngàn tăng ni, phật tử. Bà Nguyễn Thị Hợp, xã Phú Hộ, thị xã Phú Thọ cho biết: “Chùa Cây Thị tồn tại lâu đời gắn liền với những huyền thoại xuyên suốt dòng chảy lịch sử dân tộc. Trải qua bao năm tháng, ngôi chùa không chỉ mang ý nghĩa thiêng liêng với người dân Phú Hộ mà còn là điểm tựa tinh thần, là nơi để phật tử gửi gắm niềm tin, nguyện ước, tịnh tâm trước bao bộn bề cuộc sống, rũ bỏ tham, sân, si, trần tục, hướng về cõi Niết bàn”.

Chiều muộn trên đỉnh Thủ Long, ngôi chùa thiêng mang vẻ đẹp cổ tịnh, huyền bí nép mình sau tán cổ thụ xanh mướt và làng quê thanh bình vẫn vang vọng tiếng kệ, lời kinh, trường tồn mãi ngàn đời…

Đồng Niên

Nguồn: Báo Dân Việt