Sau quá trình sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính, Đắk Lắk đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc không gian phát triển du lịch theo hướng bền vững, trong đó lấy văn hóa truyền thống làm nền tảng cốt lõi. Đây không chỉ là bước đi chiến lược, mà còn là định hướng lâu dài nhằm vừa bảo tồn bản sắc dân tộc, vừa phát huy tiềm năng kinh tế du lịch gắn với cộng đồng địa phương.
Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên - linh hồn của đại ngàn, biểu tượng của bản sắc Đắk Lắk. Ảnh: Tôn Thất Tuấn Ninh
Kho tàng văn hóa truyền thống độc đáo
Đắk Lắk là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, nơi lưu giữ nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể quý giá. Ngoài những nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số tại chỗ như Êđê, M’nông, Jrai, Xơ Đăng, Ba Na… còn có sự hiện diện của đồng bào các dân tộc từ phía Bắc di cư vào như Mường, Tày, Nùng, Dao, H’mông... Với sự đa dạng của 49 dân tộc anh em cùng chung sống, Đắk Lắk đã hình thành nên một không gian văn hóa đa tầng, hội tụ từ văn hóa nhà dài (Êđê, M'nông) đến văn hóa nhà rông (Jrai, Ba Na…), từ văn hóa nhà sàn của các dân tộc thiểu số phía Bắc đến văn hóa đình làng của người Kinh.
Đặc biệt, nổi bật ở phía Tây Đắk Lắk là không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên - di sản phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận - chính là linh hồn của vùng đất này. Bên cạnh đó, nghệ thuật bài chòi ở phía Đông Đắk Lắk được công nhận ở hai cấp độ: là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2014, và là một phần của "Nghệ thuật bài chòi Trung Bộ Việt Nam" được UNESCO vinh danh là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2017.
Ngày hội trong buôn làng - nơi cộng đồng các dân tộc cùng hòa nhịp trong âm vang cồng chiêng và điệu múa xoang rộn rã. Ảnh: Trần Hữu Hạt
Không dừng lại ở đó, nghệ thuật trình diễn "Trống đôi, cồng ba, chiêng năm" của đồng bào Chăm H'roi và Ba Na ở phía Đông Đắk Lắk cũng được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia (tháng 2/2016). Đây không chỉ là niềm tự hào văn hóa mà còn là sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo, thu hút du khách.
Âm nhạc của các dân tộc thiểu số Đắk Lắk cũng vô cùng phong phú, đa dạng, giàu bản sắc với hàng trăm làn điệu dân ca (lời nói vần) và nhiều loại nhạc cụ đặc sắc, mỗi loại nhạc cụ đều có những nét độc đáo, hấp dẫn riêng.
Bên cạnh đó, hệ thống lễ hội truyền thống cũng được duy trì và phát huy, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa cộng đồng của mỗi dân tộc. Mỗi lễ hội đều ẩn chứa giá trị tinh thần sâu sắc, mang lại trải nghiệm sinh động và cuốn hút đối với du khách.
Chế biến rượu cần - nét đẹp lao động truyền thống của đồng bào dân tộc Êđê. Ảnh: Trần Hữu Hạt
Không chỉ vậy, bức tranh văn hóa đa sắc của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh còn thể hiện rõ nét qua nghệ thuật tạo hình, kiến trúc, thủ công, mỹ nghệ, văn hóa ẩm thực, trang phục, phong tục tập quán... Tất cả tạo nên một bản hòa ca văn hóa sống động.
Ngoài ra, Đắk Lắk còn có nhiều di tích thắng cảnh, lịch sử văn hóa đã được công nhận là di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt, phân bổ đều khắp địa bàn toàn tỉnh như: Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà Đày Buôn Ma Thuột, Di tích Quốc gia đặc biệt Gành Đá Đĩa, Di tích Quốc gia đặc biệt Tháp Nhạn, Di tích lịch sử Quốc gia Biệt điện Bảo Đại, Di tích lịch sử Quốc gia Vũng Rô, Di tích danh lam thắng cảnh Quốc gia Thác Dray Sáp Thượng, Dray Nur… Đây chính là nền tảng để Đắk Lắk tạo dựng điểm đến du lịch độc đáo, khác biệt, nơi du khách có thể khám phá chiều sâu lịch sử và trải nghiệm văn hoá đậm đà bản sắc.
Sau sáp nhập năm 2025, Đắk Lắk mở ra tầm nhìn phát triển du lịch theo hướng “biển - rừng - văn hoá”, với chiến lược nổi bật “Kết nối đại ngàn và biển xanh”. Từ cao nguyên hùng vĩ đến dải biển xanh ngát, du khách có thể hòa mình vào những tour du lịch văn hoá đặc sắc, thưởng thức chương trình nghệ thuật dân gian như chương trình biểu diễn văn hoá cồng chiêng, biểu diễn nghệ thuật hát bài chòi, hò bả trạo, múa Chăm, hoà tấu nhạc cụ dân tộc đàn đá, kèn đá… Du khách cũng có thể trải nghiệm mô hình homestay của các nghệ nhân buôn làng, hay tham dự Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột - điểm hẹn văn hoá gắn với du lịch cộng đồng, hoặc Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk - sự kiện mới đầy sức hút đang góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch nông nghiệp, ẩm thực, tạo dấu ấn riêng cho vùng đất đại ngàn trong hành trình hội nhập và phát triển bền vững.
Khai thác văn hoá để phát triển du lịch bền vững
Trong những năm qua, tỉnh Đắk Lắk đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiều chính sách, giải pháp để giữ gìn, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Theo Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND ngày 13/8/2021 của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2021-2025, Đắk Lắk đã triển khai nhiều chủ trương và giải pháp thiết thực như: phát triển du lịch gắn liền với bảo tồn văn hóa truyền thống; hỗ trợ phát triển du lịch bền vững; đào tạo, phát triển nguồn nhân lực du lịch địa phương; tăng cường công tác quản lý và bảo vệ di sản văn hóa; khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng có sự tham gia của người dân; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về bảo tồn văn hóa; phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên; hợp tác với các tổ chức, chuyên gia quốc tế...
Đắk Lắk xác định du lịch văn hóa là mũi nhọn quan trọng, gắn liền với lợi thế văn hoá truyền thống đậm đà bản sắc và xu hướng du lịch trải nghiệm hiện đại. Tỉnh tập trung bảo tồn và làm sống lại văn hóa truyền thống; hợp tác với các nghệ nhân, già làng, cộng đồng để khôi phục, số hóa và đưa các loại hình văn hóa dân gian vào hoạt động du lịch, từ diễn xướng dân gian đến nghề thủ công truyền thống.
Không những thế, Đắk Lắk còn tận dụng cơ hội từ quy hoạch sau sáp nhập để xây dựng hạ tầng du lịch thân thiện với môi trường, tăng cường kết nối giao thông và số hóa thông tin du lịch.
Ở khu vực phía Đông Đắk Lắk (khu vực Phú Yên cũ), định hướng phát triển du lịch được xây dựng theo mô hình du lịch bền vững, có chiều sâu, lấy yếu tố giao thoa "biển - rừng" làm lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Chiến lược này hướng tới việc phát triển nơi đây thành một trục du lịch độc đáo, kết nối văn hóa Tây Nguyên đại ngàn với vẻ đẹp duyên hải miền Trung. Trọng tâm là xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch liên vùng; thiết kế các tour đi từ bờ biển hoang sơ (Gành Đá Đĩa, Bãi Xép) lên vùng núi Đông Đắk Lắk (M'Drắk, Krông Năng) để khám phá văn hóa Êđê, Chăm H'roi, Ba Na. Du khách sẽ chiêm ngưỡng Tháp Chăm, sau đó đến các buôn làng để nghe cồng chiêng, múa xoang, và thưởng thức ẩm thực rừng.
Chiều buông trên Tháp Nhạn - một nét duyên trong hành trình du lịch văn hoá Đắk Lắk. Ảnh: Ngô Kim Đồng
Trong chiến lược dài hạn, mô hình du lịch cộng đồng tiếp tục là điểm nhấn được tỉnh Đắk Lắk đặc biệt chú trọng. Các buôn làng như Ako Dhông (phường Buôn Ma Thuột), Tơng Jŭ (phường Ea Kao), Trí (xã Buôn Đôn) và Kuốp (xã Ea Na)… đang từng bước trở thành hình mẫu cho phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hoá. Du khách không chỉ đến để “ngắm cảnh”, mà còn được “sống cùng” văn hoá truyền thống.
Hiện nay, tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực du lịch, hỗ trợ các hộ gia đình, hợp tác xã làng nghề quảng bá sản phẩm, dịch vụ trực tuyến, tiếp cận hiệu quả hơn với thị trường trong nước và quốc tế. Mục tiêu đến năm 2050, Đắk Lắk sẽ là không gian sinh thái bản sắc, kết nối sáng tạo, trở thành điểm đến yêu thích và đáng sống của du khách trong nước và quốc tế.
Với tầm nhìn “Kết nối đại ngàn và biển xanh”, Đắk Lắk đang khẳng định là điểm đến giàu bản sắc, thân thiện và hiếu khách. Mỗi nụ cười, mỗi lễ hội, mỗi hành trình đều mở ra cơ hội để du khách cảm nhận vẻ đẹp giao hòa giữa thiên nhiên và văn hoá. Đắk Lắk sẵn sàng chào đón bạn đến để khám phá, để yêu và để nhớ mãi một miền đất đại ngàn đầy sức sống.
Trung tâm Thông tin du lịch