Ngược đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, xuống nút giao IC14, đi tiếp chừng 15km, du khách sẽ đặt chân đến thôn Bến Đền, xã Đông Cuông (tỉnh Lào Cai).

Dọc đường vào vùng đất Đông Cuông, núi non trùng điệp soi bóng xuống dòng sông Hồng phù sa đỏ nặng, hai bên đường, hoa mận, hoa đào bung nở, khoe sắc. Xa xa là những bản làng bình yên bên cánh đồng lúa đang ngời lên sắc màu mạ non. Đặc biệt, những triền đồi nơi đây trập trùng, xanh thẳm những đồi quế.

Vùng đất này từ lâu là “vựa quế” lớn nhất vùng Tây Bắc, hương quế đại ngàn Văn Yên, Đông Cuông đang ngát lừng khắp mọi miền. Càng đi sâu vào cung đường Đông Cuông, những sắc màu đặc trưng của vùng đất này càng hiện hữu rõ nét, hòa vào sắc xuân đang trào dâng, rạo rực khắp mọi nẻo gợi lên bức tranh mùa xuân ở xứ sở sơn cước nơi rẻo cao Tây Bắc.

Tam quan đền Đông Cuông- nơi đưa du khách bước vào không gian tâm linh đền Đông Cuông

Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia đền Mẫu Đông Cuông từ lâu là không gian hội tụ và lan tỏa tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Ngàn của người Việt, góp phần quan trọng vào bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt”. 

Ngôi đền tọa lạc ở thế “Tán phong tụ thủy”, bao quanh phía phải đền có đoạn sông tạo hình bán nguyệt, nơi đây, dòng sông Hồng hiền hòa chảy qua, phía xa xa là những triền núi trùng điệp tạo nên vẻ đẹp sơn thủy hữu tình. Phía trước cửa ngôi đền có cây đa hơn 800 năm tuổi tỏa bóng xuống ngôi đền cổ kính như gợi lên sắc màu thời gian của miền đất thiêng Đông Cuông.

Theo sử sách và những câu chuyện kể được lưu truyền trong dân gian, Mẫu Thượng Ngàn được thờ ở đền Mẫu Đông Cuông vốn là Công chúa La Bình, con gái của Sơn Tinh Và Mỵ Nương. Công chúa La Bình là một thiếu nữ xinh đẹp, nết na, chăm chỉ lao động và sống hòa đồng với cỏ cây, con người. La Bình luôn theo cha đi cai quản các miền rừng núi, sông suối miền thượng ngàn, chiêm ngưỡng núi rừng xanh tươi bạt ngàn với bao hoa thơm trái ngọt. Dừng chân ở nơi nào, Công chúa La Bình cũng dạy người dân trồng lúa, trồng cây trái và lập sơn trang, nhà cửa. Sau này, khi Sơn Tinh và Mỵ Nương về trời, hóa vào cõi bất tử, thì công chúa La Bình được phong là Công chúa Thượng Ngàn, đảm nhiệm việc cai quản miền rừng núi.

Du khách mọi miền lựa chọn đền Mẫu Đông Cuông là điểm du xuân đầu năm

Không gian tâm linh thờ Mẫu Thượng Ngàn miền rừng núi Tây Bắc gợi lên sắc màu đặc trưng của ngôi đền

Đền Mẫu Đông Cuông còn là nơi hương hỏa và ghi ơn công đức của các vị thủ lĩnh người dân tộc thiểu số địa phương có công lao lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mông- Nguyên xâm lược như Hà Đặc, Hà Chương, Hà Bổng... Kiến trúc của đền Mẫu Đông Cuông mang đậm nét cổ kính gắn với không gian thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Quần thể đền Mẫu Đông Cuông gồm các ngôi đền được bài trí hài hòa như đền chính, miếu Cô, miếu Cậu, động sơn trang, miếu thần linh và miếu Đức Ông...

Đền được xây dựng theo kết cấu hình chữ đinh gồm hai phần là tòa đại bái và hậu cung. Tòa đại bái là không gian để du khách thập phương đến chiêm bái, cúng lễ và cũng là nơi thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Ngàn. Ngôi đền hiện còn lưu giữ và thờ tự bức tượng Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn, tượng cao quan Đại Vương người Tày Khao (người địa phương gọi là Quang Hoàng Báo) và nhiều pho tượng cổ cùng các cổ vật quý. Đền Đông Cuông được được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 2009, lễ hội đền Mẫu Đông Cuông được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2023.

Một dải non nước Đông Cuông, không gian đặc trưng miền sơn cước

Mùa xuân về, du khách mọi miền về đền Đông Cuông du xuân, trẩy hội, chiêm bái, cầu lộc, cầu tài. Dừng chân ở đền Đông Cuông, du khách sẽ cảm nhận được sắc màu và những thanh âm độc đáo của nghi lễ chầu văn, hầu đồng do các nghệ nhân, các thanh đồng thể hiện.

Từ ngôi đền cổ kính Đông Cuông, tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Ngàn có sự lan tỏa không chỉ ở các ngôi đền vùng Tây Bắc mà còn ở nhiều ngôi đền vùng đồng bằng, trung du miền Bắc, miền Trung. Tại các ngôi đền, Mẫu Thượng Ngàn được phối thờ trang trọng, linh thiêng, thể hiện sự tri ân, biết ơn của người dân đất Việt đối với người Mẹ được huyền thoại hóa. Từ đó, tín ngưỡng thờ Mẫu đã đi vào đời sống của người Việt một cách tự nhiên, mang những giá trị nhân văn cao đẹp.

Trong sắc xuân đang rạo rực khắp đất trời Đông Cuông, lòng người phấn chấn và vui tươi khi được hòa mình vào miền tâm linh để lắng lòng tri ân công đức các bậc tiền nhân có công với nước, có đức với dân. Trong sự giao hòa của đất trời, của thánh thần và lòng người, mỗi người như xua tan bao ưu phiền, tìm về sự thư thái tâm hồn để sống chậm giữa đất trời Tây Bắc.

Nguyễn Thế Lượng

Báo Quân đội Nhân dân - qdnd.vn - Đăng ngày 28/02/2026