Phát triển y học cổ truyền gắn với chăm sóc sức khỏe toàn diện

Theo Quyết định số 1976/QĐ-TTg, phát triển y học cổ truyền là nhiệm vụ chiến lược, thường xuyên, lâu dài, gắn với chiến lược phát triển đất nước, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; đồng thời phát huy tinh hoa văn hóa dân tộc, sức mạnh mềm quốc gia và từng bước phát triển thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Việc phát triển y học cổ truyền phải dựa trên nguyên tắc kế thừa, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, kết hợp hài hòa với y học hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện. Cùng với đó, cần phát triển đồng bộ hệ sinh thái y học cổ truyền, từ đào tạo, nghiên cứu khoa học, bảo tồn tri thức, phát triển dược liệu, sản xuất thuốc đến khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh.

Chiến lược đồng thời nhấn mạnh yêu cầu huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực; hoàn thiện thể chế, chính sách, tăng cường hợp tác quốc tế và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm phát triển y học cổ truyền bền vững, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam và xu thế hội nhập quốc tế.

Nhiều mục tiêu cụ thể đến năm 2030

Đến năm 2030, Chiến lược đặt mục tiêu 100% tỉnh, thành phố có bệnh viện y học cổ truyền; 100% trạm y tế cấp xã đủ năng lực cung ứng dịch vụ y học cổ truyền. Tỷ lệ khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền hoặc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại phấn đấu đạt tối thiểu 10% ở cấp chuyên sâu, 20% ở cấp cơ bản và 30% ở cấp ban đầu.

Trong lĩnh vực dược liệu, Việt Nam phấn đấu tự chủ tối thiểu 20% nhu cầu dược liệu sử dụng trong nước; giá trị sản xuất công nghiệp dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu tăng tối thiểu 10% mỗi năm. Kim ngạch xuất khẩu dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu cũng được định hướng tăng trưởng bình quân tối thiểu 10%/năm.

Chiến lược đồng thời đặt mục tiêu số hóa tối thiểu 70% tri thức y học cổ truyền Việt Nam đã được điều tra, sưu tầm và xác minh; nghiên cứu, chuẩn hóa và ứng dụng ít nhất 30 bài thuốc, phương pháp điều trị hoặc tri thức truyền thống trong chăm sóc sức khỏe hoặc phát triển sản phẩm; xây dựng thương hiệu quốc gia cho 30 sản phẩm từ dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu.

Đáng chú ý, đối với lĩnh vực du lịch, đến năm 2030, Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng và hình thành 5 dòng cung ứng dịch vụ, sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y dược cổ truyền phục vụ khách du lịch theo hướng có hệ thống, kết hợp khai thác, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tri thức bản địa. Các dòng dịch vụ, sản phẩm này sẽ được định vị trong hệ thống du lịch Việt Nam.

Tầm nhìn đến năm 2045, y học cổ truyền Việt Nam phát triển toàn diện, hiện đại, hội nhập quốc tế, đậm đà bản sắc dân tộc, tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia vận hành đồng bộ, hiệu quả trên nền tảng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao; công nghiệp dược liệu trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao, có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp

Để hiện thực hóa các mục tiêu, Chiến lược đề ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, chính sách về y học cổ truyền; rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật phù hợp với đặc thù phát triển của lĩnh vực này. Chiến lược đặt nhiệm vụ xây dựng Luật Y học cổ truyền, phấn đấu trình Quốc hội vào cuối năm 2028; đồng thời nghiên cứu cơ chế, chính sách khuyến khích xã hội hóa, thu hút đầu tư và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức y học cổ truyền.

Thứ hai, phát huy vai trò của y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời; quy hoạch, đầu tư nâng cấp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trang thiết bị và nâng cao chất lượng dịch vụ, nhất là tại tuyến y tế cơ sở.

Thứ ba, phát triển dược liệu theo hướng bảo tồn nguồn gen, giống dược liệu quý, đặc hữu và bản địa; hình thành các vùng trồng đạt tiêu chuẩn, gắn với sơ chế, bảo quản, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc. Việc phát triển chuỗi giá trị dược liệu cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, người dân và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, bảo đảm khai thác bền vững tài nguyên và hài hòa lợi ích của các bên.

Thứ tư, đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để chuẩn hóa, hiện đại hóa y học cổ truyền; tăng cường nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ chiết xuất và các công nghệ tiên tiến trong bảo tồn, phát triển dược liệu, sản xuất thuốc cổ truyền. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.

Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua hoàn thiện chương trình đào tạo, chuẩn năng lực nghề nghiệp, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và chuyên gia; tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, bệnh viện, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, mở rộng hợp tác quốc tế.

Thứ sáu, bảo tồn, kế thừa và phát huy giá trị y học, giá trị văn hóa của y học cổ truyền Việt Nam. Trọng tâm là điều tra, sưu tầm, số hóa tri thức truyền thống; bảo tồn bài thuốc, phương pháp điều trị, kinh nghiệm dân gian và tri thức bản địa của các cộng đồng. Công tác bảo tồn cần gắn với bảo vệ bản sắc văn hóa vùng miền, phát triển kinh tế, du lịch và sinh kế bền vững.

Thứ bảy, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu quốc gia về y học cổ truyền Việt Nam; hỗ trợ phát triển sản phẩm, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, mở rộng xúc tiến thương mại và hợp tác quốc tế.

Thứ tám, tăng cường tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng về y học cổ truyền; phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe an toàn, hiệu quả, đồng thời tăng cường quản lý thông tin, kịp thời phát hiện và xử lý thông tin sai lệch, quảng cáo quá mức và hành vi lợi dụng lòng tin của người dân để trục lợi.

Trong tổ chức thực hiện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có trách nhiệm phối hợp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của y học cổ truyền; phát triển các sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe, du lịch y học cổ truyền. Phối hợp quảng bá hình ảnh y học cổ truyền Việt Nam gắn với văn hóa. Phối hợp với Bộ Y tế, các bộ, ngành, địa phương liên quan kiểm soát chặt chẽ hoạt động quảng cáo về kinh doanh và lưu hành thuốc cổ truyền, dược liệu; xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo trái pháp luật.

Mở ra cơ hội phát triển sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe

Với định hướng gắn bảo tồn, phát huy tri thức y học cổ truyền với phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch, Chiến lược tạo cơ sở để các địa phương khai thác hiệu quả hơn giá trị dược liệu, tri thức bản địa và bản sắc văn hóa trong xây dựng sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe.

Việc hình thành các dòng dịch vụ, sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y dược cổ truyền phục vụ khách du lịch có thể góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng trải nghiệm và gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Quá trình triển khai cần bảo đảm chất lượng dịch vụ, tính an toàn, cơ sở khoa học và sự tuân thủ các quy định chuyên ngành; đồng thời chú trọng bảo tồn tri thức truyền thống, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và bảo đảm quyền lợi của cộng đồng nắm giữ tri thức bản địa.

Triển khai hiệu quả Chiến lược không chỉ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế sức khỏe, du lịch y tế, phát huy giá trị văn hóa dân tộc và từng bước nâng cao vị thế y học cổ truyền Việt Nam.

Trung tâm Thông tin du lịch