Đình Lưu Phương, thờ Triệu Việt Vương và các vị khai công lập ấp

Đền Lưu Phương được xây dựng trong khoảng thời gian khi ấp Lưu Phương, ấp Phát Diệm được hình thành (1829-1835), trước kia được xây dựng gần đường qua Sông Yêm. Đến năm 1916 chuyển đến vị trí như ngày nay.

Đền Lưu Phương thờ Triệu Quang Phục và nhị vị đại vương là Tả đô Đài Hiếu Túc Anh Nghị đại vương và Hữu đô Đài Vĩ Tích Hồng Hy đại vương. Hai vị tên Trương Hống và Trương Hát, cùng các vị chiêu, nguyên, thứ, tân mộ là những người có nhiều công lao chiêu dân, lập ra ấp Lưu Phương, ấp Phát Diệm. Chiêu mộ ấp Lưu Phương là ông Phạm Thanh Lý, thứ mộ là ông Nguyễn Văn Niên, chiêu mộ ấp Phát Diệm là ông Nguyễn Chí, cùng quê ở Trà Lũ nay là xã Xuân Phương, huyện Xuân Thủy, tỉnh Nam Định.

Đền gồm cổng Tam quan 3 tầng 8 mái, sân dền và đền thờ. Đền Lưu Phương có kiến trúc kiểu tiền nhất hậu đinh, mái lợp ngói nam, quay hướng nam gồm 4 toà (đệ nhất, đệ nhị, đệ tam và đề tứ) mang phong cách thời Nguyễn đặc sắc.

Đền Lưu Phương hiện còn lưu giữ được một số hiện vật quý từ thời nhà Nguyễn như: Long đình, Long cung, Tượng thờ bằng gỗ, Câu đối, đại tự, 9 sắc phong.

Hàng năm, tại di tích diễn ra các ngày lễ, trong đó tiêu biểu là các ngày: Ngày mồng 6 tháng Giêng lễ đản nhật Triệu Việt Vương, Ngày mồng 10 tháng 2 lễ đản nhật nhị vị đại vương, Ngày 14 tháng 8 lễ kỷ niệm Đức Tiên Đế…Trong đó, ngày 14 tháng 8 là ngày lễ hội lớn nhất trong năm. Lễ hội được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 13 đến ngày 15 tháng 8 (ÂL) với các hoạt động tế lễ, thi đấu các trò chơi dân gian như: cờ tướng, cờ người, chọi gà…

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đền làng là nơi hội họp của chi bộ xã và nắm bắt tình hình hoạt động của cán bộ các xã, huyện phụ cận, trong vùng địch tạm chiếm. Trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, khu gò phía Đông Nam đền là trận địa trực chiến phòng không, cây đa lớn sân đền làm vị trí đặt đài quan sát của dân quân trực chiến xã, thường xuyên nắm tình hình báo cáo về huyện. Đền Lưu Phương còn là nơi đặt kho vải vóc của huyện Kim Sơn.