Du khách quốc tế chụp ảnh trên Vịnh Hạ Long.

Hành trình độc bản, riêng có 

Với Quảng Ninh, hai di sản hiện hữu, gắn bó trong đời sống của con người vùng Mỏ. Hai di sản thế giới tưởng chừng tách biệt nhưng lại hòa quyện trong chiều sâu lịch sử - văn hóa vùng Đông Bắc. Đây chính là "kho báu" để Quảng Ninh định vị thương hiệu, phát triển du lịch, khẳng định với thế giới về những giá trị riêng có, từ cảnh quan thiên nhiên đến nét văn hóa đặc sắc, nâng cao hình ảnh và vị thế của tỉnh trên bản đồ du lịch quốc tế.

Trong nhiều năm, Quảng Ninh vẫn luôn bền bỉ kiên định với mục tiêu: Đặt di sản vào trung tâm của chiến lược phát triển, không khai thác di sản bằng mọi giá, mà tập trung bảo tồn, phát huy trên nền tảng bản sắc văn hóa, tạo nguồn cảm hứng cho mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”.

Từ định hướng đó, trong hành trình hơn 30 năm qua, Vịnh Hạ Long vẫn luôn là điểm đến yêu thích hàng đầu của du khách trong nước và quốc tế. Không chỉ gây ấn tượng với vẻ đẹp tự nhiên, kỳ vĩ của hàng ngàn đảo đá, Vịnh Hạ Long còn níu chân du khách bởi các hoạt động, sản phẩm du lịch độc đáo như: Tham quan hang động, chèo thuyền kayak, “một ngày làm ngư dân”, tìm hiểu văn hóa làng chài… Đặc biệt, các doanh nghiệp du lịch đã đưa vào hoạt động sản phẩm du thuyền nhà hàng, mở ra một góc nhìn mới của Hạ Long về đêm với những trải nghiệm ẩm thực, văn hóa, âm nhạc vô cùng đặc sắc.

Trong khi đó, tại Yên Tử, những năm qua đã có hơn 3.000 tỷ đồng nguồn vốn xã hội hoá được huy động, biến vùng đất vốn chỉ có rừng già và bậc đá cheo leo thành một quần thể du lịch văn hóa - tâm linh hiện đại mà vẫn giữ trọn hồn cốt xưa. Gắn bảo tồn với khai thác du lịch để lan tỏa giá trị của “phúc địa thứ 4 của Giao Châu”, Yên Tử thu hút du khách thập phương không đơn thuần là các hoạt động hành hương, lễ Phật, mà qua nhiều sản phẩm du lịch, văn hóa đặc sắc, như: Thiền, chăm sóc sức khỏe, các hoạt động biểu diễn tái hiện không gian mang đậm bản sắc Việt… Mỗi năm, Yên Tử đón hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan, chiêm bái.

Người dân và du khách hành hương về Yên Tử

Với việc sở hữu 2 di sản thế giới hiếm có ấy, các doanh nghiệp đã nhanh chóng kết nối 2 di sản thành 1 hành trình bài bản và trọn vẹn. Cụ thể, công ty CP Phát triển Tùng Lâm đã xây dựng hành trình nghỉ dưỡng 3 ngày 2 đêm kết hợp giữa Khu nghỉ dưỡng Legacy Yên Tử và du thuyền Paradise Vietnam. Hành trình ấy đưa du khách trải nghiệm bản giao hòa của đá và nước qua những du thuyền đẳng cấp, khám phá hang động, chèo kayak và thưởng thức ẩm thực bản địa tươi ngon. Sau hành trình di chuyển khoảng 40km đến Yên Tử, du khách như được tìm về chốn tĩnh tại, bình yên của tâm hồn thông qua các hoạt động tâm linh mang đậm chiều sâu văn hóa và lan tỏa giá trị nhân văn, cùng hệ thống chăm sóc sức khỏe chuyên nghiệp, đẳng cấp.

Cùng với sự nỗ lực của doanh nghiệp, để lan tỏa và giới thiệu sản phẩm độc đáo này đến du khách, tháng 8/2025, Sở VHTTDL đã tổ chức quảng bá, xúc tiến du lịch tại Hàn Quốc với thông điệp “Một điểm đến - Hai Di sản”. Qua đó, không chỉ thông báo sự kiện Khu di tích danh thắng Yên Tử trở thành Di sản Văn hóa, mà còn giới thiệu hành trình kết nối di sản với những trải nghiệm độc đáo, thú vị, nhấn mạnh đến những trải nghiệm đẳng cấp dành cho dòng khách hạng sang, chi trả cao. Cùng với đó, quảng bá những sản phẩm du lịch đặc thù của tỉnh phù hợp với thị trường khách du lịch Hàn Quốc.

Đến tháng 9/2025, Sở VHTTDL phối hợp với Công ty CP Phát triển Tùng Lâm tổ chức chương trình tọa đàm phát triển du lịch “Một hành trình - Hai di sản”, với sự tham gia của gần 30 doanh nghiệp lữ hành trong nước. Chương trình bước đầu định vị Vịnh Hạ Long và Yên Tử là hai trụ cột du lịch của Quảng Ninh trong một hành trình kết nối, đồng thời đưa ra những gợi mở, những sản phẩm kết nối chuỗi di sản thành một hành trình liền mạch, thay vì điểm đến đơn lẻ.

Phát huy giá trị di sản trong không gian phát triển mới

Khi Yên Tử được UNESCO công nhận, Quảng Ninh trở thành điểm sáng về tiềm năng liên kết di sản. Sự kết nối Vịnh Hạ Long - Yên Tử không chỉ tạo ra tuyến du lịch riêng có của Quảng Ninh, mà còn là hạt nhân để hình thành hành lang di sản vùng Đông Bắc trải dài trong một không gian rộng lớn, gắn kết với các địa phương Hải Phòng, Bắc Ninh. Từ đó, hình thành hệ sinh thái di sản, biến di sản thành động lực phát triển kinh tế bền vững.

50.000 người dân và du khách đã cùng nhau hoà trong một không gian âm nhạc bùng nổ cảm xúc cùng concert countdown 2026 "Quảng Ninh - Chào năm mới 2026". Ảnh: Minh Hà

Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, nhận định: Việc một quần thể di sản thuộc sự quản lý của nhiều tỉnh luôn mang lại cả cơ hội và thách thức. Tôi nghĩ rằng cần có một cơ chế phối hợp rõ ràng và hiệu quả giữa các địa phương để đảm bảo thống nhất trong quản lý và bảo tồn. Điều này đặc biệt quan trọng với cả 2 di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà (thuộc tỉnh Quảng Ninh, TP Hải Phòng) và Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc (trải rộng qua 3 địa phương Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh). Trước đây, tỉnh Quảng Ninh đã thực hiện một số bước quan trọng để quản lý tốt di sản, như đánh giá sức tải của Vịnh Hạ Long. Tôi nghĩ cũng cần làm điều tương tự với Yên Tử. Thách thức lớn nhất luôn là cân bằng giữa bảo tồn và phát triển kinh tế. Điều này từng là bài toán tại Vịnh Hạ Long và chắc chắn cũng sẽ đặt ra tại Yên Tử. Tuy vậy, chúng tôi sẽ hỗ trợ, cùng các bạn tìm ra giải pháp bền vững nhất.

Từ Vịnh Hạ Long đến Yên Tử, từ các làng chài ven biển đến không gian văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, di sản được “kích hoạt” bằng tư duy đổi mới, cách làm mới trong kể chuyện di sản và khát vọng đưa văn hóa, du lịch Quảng Ninh trở thành động lực tăng trưởng bền vững. Tỉnh đã dành nguồn lực và huy động mạnh mẽ nguồn xã hội hóa để đầu tư hạ tầng, quy hoạch và hạ tầng số cho các không gian di sản, phát triển các sản phẩm văn hóa - du lịch mới gắn với âm nhạc, ánh sáng, công nghệ trình diễn, tái hiện lịch sử, đưa di sản vào đời sống đương đại. Đồng thời, thu hút doanh nghiệp tham gia sáng tạo sản phẩm. Đặc biệt, tỉnh cũng là một trong những địa phương đi đầu trong số hóa tài nguyên văn hóa, xây dựng kho dữ liệu mở, ứng dụng công nghệ vào thuyết minh, tham quan, cũng như đẩy mạnh truyền thông số để quảng bá, lan tỏa di sản.

Một minh chứng nữa cho tư duy mới của Quảng Ninh là chuỗi sự kiện, từ “Hạ Long Concert 2025” đến chương trình “Quảng Ninh - Đất mỏ anh hùng”, Festival Yên Tử “Hành trình di sản - Tinh hoa thế giới” hay chương trình “Quảng Ninh - Chào năm mới 2026” đều được thiết kế theo một mô hình thống nhất: Lấy di sản và con người Vùng mỏ làm trung tâm, kết nối với âm nhạc, ánh sáng, công nghệ để kể những câu chuyện giàu cảm xúc. Tỉnh Quảng Ninh đang định hình mô hình tổ chức sự kiện theo hướng chuyên nghiệp hóa, coi trải nghiệm khán giả là trọng tâm, đồng thời khai thác tối đa các không gian đặc hữu của tỉnh như: Vịnh Hạ Long, Yên Tử... nhằm tạo nên những “sân khấu” không thể sao chép.

Tỉnh Quảng Ninh xác định kinh tế di sản không phải là một phân ngành nhỏ lẻ, mà là một cấu phần trọng yếu trong cơ cấu kinh tế dịch vụ - du lịch của địa phương. Theo ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở VHTTDL, để tư duy đổi mới lan tỏa và trở thành động lực chung, Quảng Ninh sẽ tiếp tục chuẩn hóa các mô hình khai thác di sản theo hướng văn minh, có trách nhiệm, đồng thời, hoàn thiện các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm sáng tạo liên quan đến di sản; phát triển hạ tầng sự kiện tại các không gian văn hóa; mở rộng các mô hình hợp tác công - tư; nâng cao chất lượng quản trị điểm đến. Đặc biệt, tỉnh sẽ xây dựng một “hệ sinh thái sáng tạo” trong lĩnh vực văn hóa - du lịch, bao gồm: Hạ tầng dữ liệu số, không gian sáng tạo, trung tâm tổ chức sự kiện, chuỗi sản phẩm bốn mùa, cùng với chính sách ưu tiên cho các doanh nghiệp công nghiệp văn hóa. Mục tiêu là biến di sản thành động lực phát triển mới của Quảng Ninh, tạo giá trị kinh tế bền vững và đồng thời giữ gìn được bản sắc văn hóa của vùng đất. Đó cũng là cách để Quảng Ninh tạo nên một giá trị độc bản, riêng có, đưa di sản trở thành động lực và cảm hứng cho hiện tại và tương lai.  

Hoàng Quỳnh

Báo Quảng Ninh điện tử - baoquangninh.vn - Đăng ngày 11/02/2026