Trong nhiều năm, chương trình đào tạo ngành du lịch tại không ít cơ sở vẫn thiên về lý thuyết. Sinh viên được trang bị kiến thức nền tảng, nhưng lại thiếu cơ hội cọ xát với môi trường làm việc thực tế – nơi đòi hỏi kỹ năng xử lý tình huống, giao tiếp khách hàng và khả năng chịu áp lực cao. Điều này dẫn đến thực trạng phổ biến: sinh viên ra trường “có bằng nhưng chưa có nghề”.

Một điểm nghẽn khác là thời lượng và chất lượng thực tập còn hạn chế. Ở nhiều nơi, thực tập chỉ mang tính hình thức, thời gian ngắn, công việc đơn giản, chưa đủ để sinh viên hiểu và làm chủ quy trình nghề nghiệp. Không ít sinh viên kết thúc kỳ thực tập mà vẫn chưa hình dung rõ công việc mình sẽ làm sau khi tốt nghiệp.

Trong khi đó, doanh nghiệp – bên trực tiếp sử dụng lao động – lại chưa thực sự tham gia sâu vào quá trình đào tạo. Sự kết nối giữa doanh nghiệp và nhà trường chủ yếu dừng ở các chương trình hợp tác mang tính ngắn hạn, thiếu tính ràng buộc và chưa hình thành cơ chế phối hợp lâu dài. Doanh nghiệp thường chỉ xuất hiện ở “đầu ra”, khi sinh viên đã tốt nghiệp, thay vì đồng hành từ đầu vào.

Khoảng trống này khiến cả hai phía đều gặp khó: nhà trường đào tạo theo chương trình sẵn có, trong khi doanh nghiệp lại phải “đào tạo lại” để đáp ứng nhu cầu thực tế. Hệ quả là chi phí xã hội tăng lên, còn hiệu quả sử dụng lao động lại giảm xuống.

Không chỉ vậy, bản thân sinh viên cũng thiếu định hướng nghề nghiệp từ sớm. Nhiều người lựa chọn ngành học theo xu hướng hoặc cảm tính, chưa hiểu rõ đặc thù công việc trong lĩnh vực du lịch. Chỉ đến khi bước vào thực tế, họ mới nhận ra áp lực nghề nghiệp không như kỳ vọng, dẫn đến tâm lý chán nản hoặc chuyển hướng sang ngành khác.

Một yếu tố quan trọng khác là cơ chế phối hợp thông tin giữa nhà trường và doanh nghiệp còn rời rạc. Doanh nghiệp thiếu kênh phản hồi chính thức về chất lượng đào tạo, trong khi nhà trường cũng chưa có đầy đủ dữ liệu về nhu cầu nhân lực cụ thể theo từng vị trí, từng phân khúc thị trường. Điều này khiến việc điều chỉnh chương trình đào tạo thường chậm so với biến động của thị trường.

Từ những phân tích trên có thể thấy, vấn đề không nằm ở việc “thiếu đào tạo” hay “thiếu tuyển dụng”, mà nằm ở việc hai hệ thống này chưa thực sự gặp nhau.

Khi đào tạo và sử dụng lao động vận hành như hai “đường thẳng song song”, mọi nỗ lực cải thiện đơn lẻ sẽ khó mang lại hiệu quả. Điều cần thiết là một mô hình kết nối đủ chặt, đủ sớm và đủ thực chất để rút ngắn khoảng cách này.

Trên thực tế, nhiều quốc gia đã giải quyết bài toán này bằng cách đưa doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, thậm chí từ rất sớm. Những mô hình này không chỉ giúp sinh viên “học đi đôi với làm”, mà còn tạo ra nguồn nhân lực phù hợp ngay từ khi chưa tốt nghiệp.

Kỳ 3:  Thế giới giải bài toán nhân lực du lịch như thế nào?

Nguyễn Thy Ngà