Khi được kết nối với du lịch, những giá trị ấy làm phong phú trải nghiệm, đồng thời tạo thêm bản sắc và sức hấp dẫn cho điểm đến Khánh Hòa.

Giữ nhịp sống làng biển

Buổi sớm, khi những chuyến biển đêm lần lượt cập bờ, nhiều bến cá ở Khánh Hòa bừng tỉnh. Tiếng gọi nhau của ngư dân, tiếng kéo lưới, phân loại cá hòa cùng nhịp sống tất bật của vùng đất đang chuyển mình. Ở đó, biển vừa là cảnh quan, vừa là sinh kế, ký ức và một phần đời sống của cộng đồng.

Nhà nghiên cứu dân tộc học Lê Xuân Lợi cho biết, cư dân vùng biển Khánh Hòa luôn gìn giữ những điểm tựa tinh thần của làng biển, nổi bật là tín ngưỡng thờ cá Ông và các lễ hội Nghinh Ông, Cầu Ngư, thường diễn ra vào khoảng tháng 2-3 âm lịch. “Tại làng biển Mỹ Tân, xã Vĩnh Hải, tục thờ Ông Nam Hải gắn với niềm tin của ngư dân vào vị thần biển linh thiêng. Cá voi được xem là loài vật mang điềm lành, nhiều lần cứu giúp ngư dân khi gặp nạn giữa biển khơi. Khi cá voi chết, dạt vào bờ, người dân tổ chức tang lễ trang trọng, an táng và thờ tại Lăng Ông. Qua thời gian, tín ngưỡng ấy trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân ven biển”, ông Lợi kể.

Cùng với phần lễ trang nghiêm, lễ hội Cầu Ngư còn cuốn hút bởi những diễn xướng dân gian như hò bá trạo, múa náp. Đội hình thường gồm 15-19 nam thanh niên, tái hiện cảnh chèo thuyền, thả lưới, vượt sóng, ra khơi… qua sự kết hợp giữa hát, múa và lời diễn xướng. Những động tác mạnh mẽ, nhịp hò dồn dập vừa tái hiện lao động trên biển, vừa gửi gắm khát vọng bình an, mùa biển thuận lợi của cư dân miền duyên hải.

Những giá trị ấy vẫn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, giúp văn hóa biển trở thành những “mảnh trưng bày” nhưng không đứng ngoài cuộc sống, mà tiếp tục vận động cùng thời gian. Sau khi Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp nhất, không gian phát triển được mở rộng, các lớp văn hóa biển cũng trở nên đa dạng hơn. Mỗi vùng đất có một sắc thái riêng nhưng cùng tạo nên một không gian văn hóa biển rộng lớn.

Ở Cam Lâm-Cam Ranh, những làng chài truyền thống nằm cạnh các khu nghỉ dưỡng hiện đại, tạo nên diện mạo du lịch năng động. Đây cũng là cửa ngõ để du khách khám phá hệ sinh thái tự nhiên và văn hóa vùng ven biển.

Về phía nam, không gian Phan Rang-Ninh Chữ-Vĩnh Hy-Ninh Phước-Cà Ná hội tụ nhiều giá trị văn hóa làng chài, làng nghề, lễ hội Chăm, Raglai và Việt. Đặc biệt, sự giao hòa giữa biển và rừng ở Núi Chúa, xã Vĩnh Hải, tạo nên hệ sinh thái đặc thù, mở thêm chiều sâu cho du lịch Khánh Hòa.

Du khách Lê Anh Quân, ở Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ rằng những bãi biển đẹp có thể thu hút du khách lần đầu, nhưng câu chuyện văn hóa biển mới tạo dấu ấn và thôi thúc họ trở lại. Đó là nhịp sống của bến cá lúc bình minh, lò gốm đỏ lửa, cánh đồng muối trắng dưới nắng hay cách người dân bao đời thích nghi với biển.

Những giá trị ấy không thể sao chép và cũng không thể hình thành trong ngày một ngày hai. Khi trực tiếp trải nghiệm, du khách vừa tìm thấy niềm vui, vừa mang theo ký ức về con người và vùng đất. Một sản phẩm làng nghề khi ấy không còn đơn thuần là món quà lưu niệm, mà trở thành sự kết nối giữa du khách với cộng đồng. Đó chính là nền tảng để Khánh Hòa phát huy chiều sâu văn hóa biển, tạo bản sắc riêng, nâng sức cạnh tranh và gia tăng giá trị bền vững cho điểm đến.

Để văn hóa biển tự kể câu chuyện

Tháng 7 vừa qua, Khánh Hòa ra mắt “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” trên nền tảng số, kết nối các điểm đến, lễ hội, nghệ nhân, làng nghề và những giá trị văn hóa vốn phân tán ở các địa phương, cộng đồng thành một chỉnh thể. Qua đó, những câu chuyện về đời sống cư dân miền biển, cộng đồng Chăm, Raglai và người Việt được tích hợp trong một không gian văn hóa rộng lớn, thuận tiện cho du khách khám phá.