Đồng Tháp - Di tích Đền thờ Tam vị đại thần lưu dấu tinh thần yêu nước của ba nghĩa sĩ chống thực dân Pháp trên vùng Đất Sen hồng.
Di tích Đền thờ Tam vị Đại thần tọa lạc tại phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Thanh Mai (Ảnh chụp tháng 10.2026)
Nơi lưu dấu chuyện xưa
Về phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp, du khách có thể ghé thăm di tích Đền thờ Tam vị đại thần, nơi tưởng niệm Thống lãnh binh Nguyễn Văn Linh, thường gọi là Thống Linh, cùng hai người bạn chiến đấu Thống Bình và Thống Chiếu. Di tích gắn với phong trào kháng Pháp ở Nam Kỳ và lòng trung nghĩa của người dân vùng Cao Lãnh.
Đền thờ trong khuôn viên Di tích Tam vị Đại thần. Ảnh: Thanh Mai (Ảnh chụp tháng 10.2026)
Giữa thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp mở rộng xâm lược Nam Kỳ, nhiều nhà yêu nước chọn vùng Đồng Tháp Mười hiểm yếu làm căn cứ kháng chiến. Trong lực lượng nghĩa quân của Thiên hộ Võ Duy Dương, Thống Linh, Thống Bình và Thống Chiếu trực tiếp hoạt động tại vùng Cao Lãnh.
Theo tư liệu của Bảo tàng Đồng Tháp, Thống lãnh binh Nguyễn Văn Linh sinh năm 1815 tại thôn Mỹ Ngãi, nay thuộc phường Mỹ Ngãi.
Nhà mồ, nơi an vị mộ phần Tam vị Đại thần. Ảnh: Thanh Mai (Ảnh chụp tháng 10.2026)
Ông tập hợp trai tráng, luyện tập võ nghệ, chuẩn bị vũ khí và tham gia nghĩa quân. Đầu năm 1864, ông được phong chức Thống lãnh binh khi lực lượng tập trung về căn cứ Đồng Tháp Mười. Hai người bạn chiến đấu của ông được gọi là Thống Bình và Thống Chiếu. Dựa vào địa hình sông rạch và sự hỗ trợ của nhân dân, các nghĩa sĩ kiên trì chiến đấu trong điều kiện lực lượng, vũ khí chênh lệch, góp phần tạo dấu ấn cho phong trào chống Pháp ở Đồng Tháp Mười.
Ba ngôi mộ và câu chuyện nghĩa khí
Theo ông Nguyễn Thanh Thuận, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đồng Tháp, trong một lần trở về quê chiêu mộ nghĩa quân, Thống Linh cùng Thống Bình và Thống Chiếu bị quân Pháp bắt giữ. Không chịu khuất phục trước sự dụ dỗ, mua chuộc, cả ba bị hành quyết tại khu vực chợ Mỹ Ngãi vào năm 1865.
Mộ Tam vị Đại thần: Thống Linh, Thống Bình và Thống Chiếu. Ảnh: Thanh Mai (Ảnh chụp tháng 10.2026)
Trước lúc hy sinh, Thống Linh ngâm hai câu thơ: “Rất tiếc thù chung chưa trả đặng; Sụt sùi chín suối dễ nào nguôi”. Một chi tiết đặc biệt tại di tích là ba ngôi mộ nhưng chỉ có một ngôi mộ thật, lưu giữ phần hài cốt còn lại của Thống Linh. Theo ông Nguyễn Thanh Thuận, phần đầu của ông bị quân Pháp lấy đi để bêu. Hai ngôi còn lại là mộ gió. Tương truyền, trong đêm hành quyết, nghĩa binh bí mật trở lại pháp trường, đưa thi thể Thống Bình và Thống Chiếu đi chôn cất tại nơi kín đáo. Đến nay, địa điểm an táng hai vị vẫn chưa được xác định.
Sau khi ba nghĩa sĩ hy sinh, người dân tìm cách thờ phụng bất chấp sự ngăn cản của chính quyền thực dân. Tương truyền, để tránh bị gây khó dễ, nơi thờ tự từng được lập dưới danh nghĩa miếu Quan Đế.
Theo Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Đồng Tháp, mộ Thống lãnh binh Nguyễn Văn Linh là phần mộ duy nhất có hài cốt, 2 mộ còn lại là mộ gió. Ảnh: Thanh Mai (Ảnh chụp tháng 10.2026)
Năm 1970, hậu duệ Thống Linh xây dựng đền thờ chung cho ba vị trên đất gia tộc, nơi có phần mộ của ông. Năm 2001, đền thờ và tượng đài Thống lãnh binh Nguyễn Văn Linh được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh. Năm 2023, đền thờ được xây dựng mới, tạo không gian trang nghiêm để người dân và du khách đến dâng hương, tìm hiểu lịch sử.
Hằng năm, lễ giỗ ba vị được tổ chức vào ngày 6 và 7 tháng 7 âm lịch, trở thành dịp tưởng niệm các nghĩa sĩ, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Với du khách yêu thích du lịch văn hóa, di tích Đền thờ Tam vị đại thần là điểm dừng chân để tìm hiểu phong trào kháng Pháp, Thiên hộ Võ Duy Dương và căn cứ Đồng Tháp Mười. Những dấu tích cùng câu chuyện được lưu truyền góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, làm phong phú hành trình khám phá di sản Đồng Tháp.
Thanh Mai
Nguồn:Dân tộc&Tôn giáo/Báo Lao Động