Theo truyền thuyết và thần tích làng Tiên La (huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình) và thần tích thờ miếu ở xã Phượng Lâu (huyện Phù Ninh, tỉnh Vĩnh Phú) - thần tích do danh thần thời Hậu Lê là Hàn Lâm đại học sĩ Nguyễn Bính phụng soạn: Đông Nhung Đại tướng quân Vũ Thị Thục sinh ra và lớn lên ở trang Phượng Lâu xưa, thuộc huyện Phù Ninh, tỉnh Vĩnh Phú (nay là thôn Phượng Lâu, xã Phượng Lâu, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ). Sinh thời, Thục Nương xinh đẹp, nhan sắc của nàng ví như đóa phù dung buổi sáng, lại thông minh lanh lợi, văn võ song toàn, được tôn là “Nữ tiên hạ thế”.

Thời đó, nước ta bị nhà Đông Hán đô hộ dưới quyền cai trị của thái thú Tô Định.

Năm 18 tuổi, Thục Nương đính hôn với Phạm Danh Hương - con huyện trưởng huyện Chu Diên. Đôi trai tài gái sắc đang chờ ngày cưới thì tai họa ập đến.

Biết tin Thục Nương là cô gái vẹn toàn, Tô Định cho quân lính bắt cha và chồng chưa cưới vào dinh ép buộc phải nàng phải làm tỳ thiếp. Bị cự tuyệt, Tô Định giết hại cả hai, sau đó cho quân về lùng bắt Thục Nương. Được dân làng che chở, Thục Nương cùng vài người thân chạy thoát ra sông Hồng rồi lên thuyền xuôi dòng. Vài ngày sau họ dừng thuyền ở vùng đất Đa Cương (tả ngạn sông Hồng), nay thuộc huyện Hưng Hà (Thái Bình) để nương náu.

Tại đây, bà đã lập căn cứ, chiêu tập binh mã, dựng cờ khởi nghĩa, tự xưng là “Bát Nàn đại tướng quân”, tổ chức cho nhân dân phát triển ruộng vườn, tích trữ lương thảo, xây dựng lực lượng nghĩa binh và củng cố trang trại vững chắc. Khi Hai Bà Trưng khởi nghĩa đã cho người về khuyến dụ hợp sức. Bà đã cùng các tướng lĩnh kéo quân về Mê Linh tham gia cuộc khởi nghĩa, đánh đuổi giặc Hán.

Đất nước độc lập không lâu thì đến tháng 4 năm 42 sau Công nguyên, giặc Hán lại đem quân xâm chiếm nước ta, Hai Bà Trưng cùng nhiều tướng sĩ đã hy sinh anh dũng.

Sau trận Cẩm Khê thất thủ, danh tướng  Vũ Thị Thục đem quân về cố thủ ở Tiên La trang để tiếp tục kháng chiến. Tháng 8 năm 43 sau Công nguyên, giặc Hán đem quân đánh căn cứ, nghĩa quân đã chống trả quyết liệt, Vũ Thị Thục đã rút gươm tự tiết tại gò Kim Quy bên dòng sông Tiên Hưng.

Ghi nhớ công lao của Bát Nàn tướng quân, nhân dân đã lập đền thờ để các thế hệ cháu con hương khói, tưởng nhớ nữ tướng anh hùng của dân tộc. Các triều đại sau đều có truy phong bà là phúc thần:

Đời Lê Thánh tông, sắc phong: Ý đức đoan trang Trinh thục công chúa.

Đời Minh Mạng nhà Nguyễn sắc phong: Dực bảo trung hưng linh phù chi thần.

Đời Khải Định sắc phong: Dực bảo trung hưng linh phù thượng đẳng thần.

Đền thờ bà ngày nay là hai đền Tiên La và Đền Buộm thuộc xã Tân Tiến, tỉnh Hưng Yên.

Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đền Tiên La được xây dựng tại thôn Tiên La. Mặt trước của đền Tiên La hướng sông Tiên Hưng. Trải qua nhiều lần tu sửa, đến nay đền có quy mô lớn và đẹp. Toàn bộ ngôi đền làm theo đúng cấu trúc “Tiền nhất – Hậu đinh”, theo phong cách truyền thống.

Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia đền Buộm được xây trên khoảng đất rộng rãi, cao và thoáng đãng nằm cạnh dòng sông Tiên Hưng, cổng đền quay mặt về phía Nam.

Hàng năm vào dịp ngày mất của Bát Nàn tướng quân 17 tháng 3 (âm lịch), đền Buộm lại mở lễ hội để nhân dân địa phương và du khách thập phương có dịp chiêm bái, tìm về cội nguồn cũng như lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Đồng thời, bày tỏ lòng tri ân với những người đã hy sinh vì quê hương, đất nước.

Nguồn: Phụ nữ Việt Nam