Phải thêm nhiều ngày, nhiều tuần nữa, mưa già hơn, con nước đỏ mới nhuộm hết cả mặt sông, mới tiến sâu vào các kinh, rạch xa xôi. Đến lúc này, người địa phương gọi là mùa nước son; cũng là vào mùa cá bống trứng. Vào mùa, các chợ có bán khá nhiều cá bống trứng. Những con cá nhỏ bằng ngón tay út, bụng căng cứng trứng vàng hượm, nổi rõ dưới làn da nâu nhạt, mỏng tang.

 

Cá bống trứng làm sạch, kho với nước mắm ngon, rắc chút tiêu là món ngon ăn với cháo trắng trong những ngày mưa gió tầm tã. Ảnh: Phương Kiều

 

Không lệ thuộc thời vụ, không cần đợi lúc nông nhàn, hớt cá bống trứng chỉ đợi con nước son đổ về và thường hớt về đêm. Chỉ cần một ngọn đèn chong, một chiếc xuồng tam bản và một cái rổ xúc là người ta “khoèo” dầm tách bến, tiến về phía mấy giề lục bình trôi. Giữ mặt rổ cắt xéo góc 45 độ so với mặt nước, phía dưới bộ rễ lục bình. Vục sâu rổ vào, lật ngang, nhanh tay giở lên khỏi mặt nước. Gạt lục bình ra. Những con cá bống trứng lẫn tép bạc nhảy soi sói trong lòng rổ. Cứ thế mà hớt.

 

Nhưng, đầu mùa, lượng cá bống trứng chẳng mùi mẽ gì so với chính vụ. Đó là khoảng giữa tháng Tám âm lịch. Thường là dưới những cơn mưa rỉ rả, cá bống trứng ở đâu không biết, quần tụ, bám đầy rễ các giề lục bình làm ổ đẻ. Hớt cá bống trứng vào những đêm này còn là cái thú của những người dân quê. Nhưng lợi ích thiết thực nhất là những gia đình nghèo khó, các em bé rất mừng vì chúng sẽ có tiền ăn quà, mua sách vở, giúp gia đình phần nào. Và, vào những đêm ấy, các con kinh, con rạch, như đêm hội hoa đăng. Đèn chong chấp chới, lập lòe trên sông nước. Những cái rổ khi giở lên, lúc lại “chém” xuống nước khiến đêm thôn quê xao động.

 

Về nhà. Đổ cá ra, hớt mang, đuôi, làm sạch vảy bằng cách chà mớ cá trong chiếc rổ tre. Rửa sạch, cho vào ơ, kho khô, chế chút mỡ, rắc tiêu xay. Nồi cháo trắng chín nhừ trên bếp kế bên, sẵn tay cho một bít tép bạc (lộn trong cá bống trứng khi hớt) bóc vỏ, bỏ vào. Nồi cháo mới ngọt làm sao. Và cháo mới ngon làm sao khi cắn một nửa con cá bống cứng săn trong răng. Mặn mà và tất nhiên khoái khẩu làm sao. Bao nhiêu sức lực hao phí vừa qua, cái lạnh của đêm mưa dầm nhanh chóng biến mất. Cơn buồn ngủ ập đến. Đánh một giấc say nồng.

 

Cá bống trứng, mùa nước son mỗi năm chỉ có một vụ. Nhưng con sông Hậu mỗi năm có đến ba mùa nước: mùa nước trong, mùa nước bạc và mùa nước son. Mùa nước son là tên gọi tôn xưng mùa nước đổ. Nó gợi hình một cách thi vị, chính xác và cũng nói lên sự sung túc. Sự sung túc của mùa nước son không phải ở nguồn lợi cá bống trứng, mà chính vì sự phì nhiêu, màu mỡ do phù sa bồi ắp cho đất đai hai bên triền sông Hậu, mỗi năm một lần.

 

Ở Bến Tre có món cá bống trứng kho sả, nước cốt dừa đặc sánh, béo ngậy, ăn cùng bắp chuối đập và đọt lục bình. Kho bằng ơ đất.