Khác với các loại miến sản xuất dây chuyền khác, đặc sản Miến dong đen Phia Đén được làm từ đôi bàn tay khéo léo và nguyên liệu bột dong thuần khiết với kinh nghiệm gia truyền từ bao đời nay của bà con dân tộc Tày, Nùng. Dong riềng được trồng trên các sườn núi huyện Nguyên Bình theo phương thức truyền thống, miến dong phơi phên nứa, không dùng tẩy trắng, tạo màu, bột nở hay các hóa chất khác. Miến dong chính gốc Phia Đén sợi mềm, trong, thơm, dai, ngọt mát, đun lại đến lần thứ 2 sợi miến vẫn dai, không bị dính, nhừ nhũn như các loại miến khác.

Những tính chất đặc trưng của loại miến này luôn được người dân Cao Bằng tự hào khi giới thiệu, đãi khách hoặc làm quà biếu cho người thân, bạn bè trong nước và trên thế giới.

Nếu đến với làng (xóm) Phia Đén, xã Thành Công, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, khách phương xa có thể được ngắm nhìn quang cảnh đầy ấn tượng, trên những khoảng sân vườn, nhưng khu vực dưới chân núi xa xa là các tấm phên, phủ đầy những sợi miến dong óng ả, phơi dưới nắng vàng, thú vị hơn nhiệt độ vùng cao hơi có chút se se lạnh, một yếu tố khiến sợi miến mang đậm sắc quê hương.

 

 

Từ bao đời nay, tích tụ kinh nghiệm cha ông để lại, ở làng Phia Đén các hộ gia đình đều tự trồng dong riềng và làm miến. Công việc trồng dong riềng và làm miến là công việc chính để bảo đảm cuộc sống của các gia đình nơi đây. Làm miến từ lâu đã thành nghề truyền thống của bà con làng vùng cao này.

Hàng năm từ đầu tháng riêng đến tháng ba âm lịch, các hộ gia đình bắt đầu trồng củ dong riềng trên nương rẫy của minh. Khoảng tháng 10, 11là đến mùa thu hoạch.

 

 

Một gốc dong thu được khoảng từ 6-7 kg củ dong. Do điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp, giống dong riềng trên đất Nguyên Bình (trên độ cao 900-1.200m so với mực nước biển, quanh năm sương mù bao phủ) cho củ dong riềng rất ngọt, chất lượng bột dong cao, củ dong to hơn hẳn nhiều nơi khác.

 

Theo kinh nghiệm xưa truyền lại, sản xuất miền rong thủ công khá cầu kỳ và đòi hỏi nhuần nhuyễn kỹ năng.

Củ dong được rửa sạch cẩn thận, bóc vỏ để ráo nước sau đó mang đi nghiền nát để lọc lấy tinh bột. Bột dong được lọc nhiều lần cho đến khi đạt độ trắng mịn, quá trình gạn lọc sạn và tạp chất ra khỏi bột là khâu quan trọng nhất, không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn là ý thức nhiều nằm vì tình người.

 

 

Bà Nông Thị Thủy năm nay hơn 60 tuổi, cư dân xóm Phia Đén, có nhiều năm kinh nghiệm làm miến nổi tiếng trong làng, “bật mí” cho biết: “Miến có ngon hay không còn phụ thuộc vào bí quyết pha chế tỷ lệ nước khi đun bột. Bột dong được đổ vào trong nước có tỷ lệ 90 -92% nước sôi và 7-10% nước lã, khuấy đều đến khi bột chín, sánh, cho vào khuôn ép thành sợi miến, rồi dàn miến ra phên, vẫn còn đang bốc khói nghi ngút đem phơi. 

 

 

 

 

 

 

Ngoài yếu tố nguyên liệu và kỹ thuật chế biến, chất lượng và vẻ đẹp của sợi miến còn phụ thuộc vào thời tiết. Ngày nắng đều và không gắt là thời điểm phơi miến đẹp nhất. Miến sau khi phơi kỹ sẽ được bó thành các bó miến nhỏ và được thương lái buôn đến tận nhà thu mua đem đi tiêu thụ. Thực tế, để có được miến dong chất lượng cao, sản xuất miến khá vất vả và phụ thuộc nhiều vào thời tiết.

Những người thợ miến, với sự khéo léo và kinh nghiệm lâu năm, cùng với chất đất và nguồn nước đặc thù đã tạo nên những sợi miến bóng đẹp, hơi xẫm màu nâu nhưng trong vắt. Người tinh mắt có thể nhìn rõ được những hạt bọt khí li ti còn đọng lại trong quá trình quấy bột, sợi miến hơn sần và to hơn chứ không được “mượt mà”, nhỏ và trắng mịn như những loại miến thông thường trên thị trường.

 

 Miến Phin Đén nhìn lúc ban đầu nâu đen ánh vàng, nhưng khi nấu lên sẽ sáng màu và trong suốt, người nội trợ kinh nghiệm sẽ để sôi khoảng 10 trước khi bắc nồi múc ra bát, sợi miến sẽ nở hết, dai giòn, hương thơm đặc trưng của bột dong không sử dụng hóa chất tẩy trắng, làm dai và bảo quản. Miến dong Phia Đén, Cao Bằng có thể chế biến nhiều cách khác nhau theo khẩu vị yêu thích của từng người, từng gia đình và đặc biệt rất tốt cho những người ăn kiêng, tiểu đường, mỡ máu, cao huyết áp.

Một điều thú vị là miến dong Phia Đén rất nở, một con miến (một lạng) có thể múc đầy nhiều bát nhỏ cho một mâm cơm gia đình. Sợi miến mềm dai, giòn, nấu miến dong Phia Đén, người ăn quen có thể không cần thịt, không cần nhiều bột nêm, nhưng hương vị thơm ngon khiến người dùng nhớ mãi.