Tháng tư, tháng năm, khi những trận mưa đầu mùa đổ xuống, bản làng quê tôi vào mùa cày cấy, gieo trồng. Khi tra ngô, nhà nào cũng trồng vài mươi hốc bí ở bờ rẫy. Bí trồng xuống chẳng mất mấy công chăm sóc. Chỉ khoảng hai chục ngày đã có ngọn để ăn, để bán.

 

Rau bí vừa hái ở vườn nhà

 

Những ngày hè, bữa cơm nhà tôi lúc nào cũng có món rau bí: xào, luộc, nấu canh. Nhưng món rau bí xào có lẽ hấp dẫn hơn cả. Rau bí cắt ở rẫy về, ngọn mập mạp, tươi mởn được tước bỏ vỏ xơ, gân lá. Đợi cho chảo gang nóng già, bỏ một chút mỡ, cho rau vào, nhanh tay đảo qua, nêm mắm muối, bột ngọt, thêm vài tép tỏi tươi đập dập.

 

Đĩa rau bí xào xong nóng hôi hổi. Những cọng bí xanh non, mỡ màng, thơm phức mùi tỏi. Chỉ vậy thôi nhưng cũng giúp cho mâm cơm nhà tôi bớt phần đạm bạc, mọi người được ngon miệng hơn.

 

Thỉnh thoảng, mẹ tôi lại làm món hoa bí nhồi thịt cho cả nhà ăn. Chọn những bông hoa bí mới nở vàng tươi, cánh dày, khum khum như loa kèn. Một ít thịt băm rắc chút hành tươi và mộc nhĩ thái nhỏ trộn với bột nếp, nhồi vào trong bông hoa rồi đem hấp cách thủy. Không biết có phải do hồi đó cuộc sống còn nghèo, chẳng mấy khi biết đến mùi thịt cá hay bởi hoa bí nhồi thịt vừa ngọt mềm vừa dẻo ngậy đã khiến tôi thấy món này sao mà ngon đến thế.

 

Bây giờ, rau bí xào tỏi, canh bí đỏ... lại có trong thực đơn của nhiều nhà hàng, khách sạn, được nhiều người ưa chuộng, coi như món ngon, món lạ. Có ai biết rằng, đó chỉ là những món ăn bình thường của bao người dân quê! Món ăn của một thời mà những người lớn lên từ làng quê nghèo khó như tôi không bao giờ quên được.

Khi bí có quả, tôi lại được ăn món bí non xào. Gọi là bí non nhưng thực ra là phải chọn những quả bí còn bánh tẻ, không non cũng không già. Bí non quá khi xào sẽ nát, già quá sẽ cứng, không ngon. Bí để nguyên cả ruột và vỏ xanh, thái chỉ từng sợi dài chừng ngón tay. Cũng đem xào mỡ như bình thường. Gia vị không thể thiếu vẫn là tỏi. Bí non xào tỏi sao mà hợp khẩu đến thế. Ăn vừa giòn vừa ngọt vừa thơm.

 

Người miền núi quê tôi còn chế ra nhiều món ngon từ bí. Ngoài những món đã ngon lại bổ như bí đỏ hầm xương, chè bí... ăn vào đỡ đau đầu và thêm sáng mắt mà chắc ai cũng biết làm, còn có món bí đỏ đồ với nếp, đậu xanh. Đó cũng là món mà hồi nhỏ tôi mê nhất. Chọn quả bí già, phải là loại bí nếp, bổ dọc, cắt từng miếng bằng bàn tay, để nguyên vỏ, chỉ bỏ ruột.

 

Gạo nếp nương vo sạch, để cho ráo nước. Đậu xanh xay vỡ, đãi sạch vỏ trấu. Mỗi miếng bí đỏ được rải một lớp gạo nếp, đậu xanh lên trên. Xong xuôi đem vào chõ đồ như đồ xôi. Chỉ một lát là bí chín. Miếng bí đỏ au mà bở ngọt như khoai lang, nếp thơm dẻo, đậu xanh bùi... Tất cả tạo nên hương vị thật đặc biệt, ăn no mà không ngấy. Đây là món ăn chơi mà những đứa trẻ quê núi không đứa nào là không “nghiện”.

 

Cũng làm theo cách đó, nhưng để đổi vị, người ta thay nếp, đậu xanh bằng thịt băm trộn bột nếp. Món này gọi là bí đỏ nhồi, thường để ăn với cơm. Ở quê tôi, nhiều khi mâm cỗ cưới hỏi, giỗ chạp mà không có món này bị coi là kém sang!