Phường Mỹ Độ nằm ở phía tây TP Bắc Giang. Từ thành phố qua cầu sắt bắc ngang dòng sông Thương là chúng ta đã đến làng Mỹ Độ. Nếu đi từ Bắc Ninh, bạn sẽ đi dọc quốc lộ 1A (cũ) khoảng 10km là tới làng Mỹ Độ. Lối vào làng đã được trải nhựa và mở rộng, nó mang vẻ đẹp của một khu phố đông đúc. Tuy nhiên, đó chỉ là diện mạo bên ngoài, bên trong làng một cuộc sống yên bình vẫn tồn tại trong từng xóm nhỏ. Nơi đây, người dân vẫn giữ một nghề thủ công truyền thống là nghề làm chè kho (chè đỗ đãi).

 

Ngày nay, trong nhiều mâm cỗ, chè đỗ đãi được đặt trang trọng như một món tráng miệng khoái khẩu. Hơn thế, nhiều người còn coi như món quà quê hương được vận chuyển đi những vùng đất xa xôi.

Đến đây, du khách không chỉ được tận mắt chứng kiến các công đoạn làm chè cùng đôi bàn tay khéo léo của người thợ trong lúc khuấy bột, mà còn được tận hưởng cảm giác ngọt ngào nơi đầu lưỡi khi trực tiếp nếm món chè đỗ đãi do người dân nơi đây làm.

 

Món chè đỗ đãi đã tồn tại gần 100 năm nay, khi những người nông dân làng Mỹ Độ vẫn trồng đậu xanh trên các cánh đồng rộng lớn. Ngày nay, những cánh đồng này đã được thay thế bởi các nhà máy, các doanh nghiệp, công ty… , diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp và người dân địa phương không còn đất để trồng đậu xanh, nhưng họ vẫn giữ lấy nghề truyền thống của cha ông để mang đến hương vị ngọt ngào cho những người từng một lần được thưởng thức món chè này.

 

Nghệ nhân Phan Thị Thêm đã có gần 20 năm kinh nghiệm làm món chè đỗ đãi cho biết nấu chè đỗ đãi đặc biệt lắm công phu. Trước khi nấu phải ngâm đỗ trong vòng ba giờ. Đỗ sau khi ngâm nước cho tróc vỏ phải đãi kỹ lưỡng, không còn sót vỏ hạt. Để đãi được hàng chục ký đỗ sạch vỏ trong thời gian nhanh nhất cũng đòi hỏi sự khéo léo của người trong nghề. Đỗ đãi vỏ, đổ vào nồi, cho nước trên đốt ngón tay thì bắt đầu nổi lửa.

 

Múc chè vào đĩa

 

Nấu chè đỗ đãi phải nấu bằng củi, vì củi giúp giữ nhiệt lâu lại có thể điều chỉnh ngọn lửa phù hợp. Lửa to nồi chè dễ bén mà lửa nhỏ đỗ sượng không chín đều cũng coi như hỏng nồi chè. Khi đỗ sủi phải hớt hết bọt, ninh cạn, giảm lửa, vần nồi chè trên bếp bằng nhiệt than củi cho đỗ chín đều. Khi đỗ bắt đầu nhuyễn là lúc cho đường vào. Cứ 1kg đỗ thì 1,3 kg đường. Nếu thiếu đường chè sẽ không sánh, dễ vữa khi đổ khuôn. Sau khi cho đường vào, chè dễ bén nồi vì thế điều chỉnh ngọn lửa chỉ liu riu trên bếp.

 

Lúc này khâu khuấy chè là rất quan trọng. Khuấy liên tục, đều tay, càng khuấy nhiều chè càng nhuyễn, càng sánh. Đun nồi chè thông thường hết năm giờ thì riêng việc khuấy chè đã mất gần ba giờ. Khuấy chè đến khi chè trong nồi sóng sánh như mật thì cho vani vào. Để đĩa chè đẹp mắt, khâu múc chè cũng phải có kỹ thuật: phải múc khi nóng, đổ đều tay quay tròn trên đĩa để chè thành khuôn, phẳng tròn. Lúc này rắc vừng đã rang chín vàng, sảy sạch vỏ lên trên mặt đĩa chè.

 

Với những người “nghiện” món chè này, đêm trăng rằm sau khi thắp tuần nhang mời ông bà tổ tiên, đĩa chè được hạ xuống, chủ nhà ngồi nhâm nhi chè bên ấm trà xanh thật sảng khoái. Vào những ngày nóng nực, thả miếng chè đỗ đãi vào cốc nước đá khuấy đều, món chè đã trở thành đồ uống giải nhiệt thơm mát.