Sau sáp nhập, xã Lai Đồng có diện tích 108,45 km2, hơn 16.000 nhân khẩu sinh sống tại 16 khu dân cư; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 94% dân số, chủ yếu là người Mường. Xác định bản sắc văn hóa là nguồn lực quan trọng cho phát triển, Đảng bộ và chính quyền xã lựa chọn phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với du lịch cộng đồng và bảo tồn văn hóa dân tộc là một trong những khâu đột phá của nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Bộ mặt nông thôn xã Lai Đồng ngày càng khởi sắc

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, từ cuối năm 2025 đến nay, xã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là bảo tồn, tôn tạo hệ thống nhà sàn gỗ lợp lá cọ truyền thống tại các khu dân cư, phát triển mô hình homestay phục vụ du khách. Những nếp nhà sàn được chỉnh trang với đầy đủ tiện nghi nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống, tạo điều kiện để du khách trải nghiệm cuộc sống, sinh hoạt cùng đồng bào Mường.

Song song với phát triển không gian lưu trú, Lai Đồng chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể. Các câu lạc bộ văn nghệ dân gian được duy trì thường xuyên tại các khu dân cư, góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc như nghệ thuật đâm đuống, múa sạp, bắn nỏ, hát ví, hát rang... Các nghệ nhân cao tuổi tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Một số món ăn đặc trưng của đồng bào dân tộc địa phương

Ẩm thực địa phương cũng trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Những món ăn mang đậm bản sắc vùng cao như gà nhiều cựa, lợn lửng muối chua, xôi ngũ sắc đồ bằng chõ gỗ, cá suối nướng úp súp, canh rêu đá, rượu hoóc men lá... được đưa vào thực đơn phục vụ khách, góp phần quảng bá sản vật đặc trưng của địa phương.

Lãnh đạo xã Lai Đồng thăm, kiểm tra mô hình sản xuất sản phẩm đặc sản địa phương "Quýt Mường Kịt"

Nhằm đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách, chính quyền xã Lai Đồng đã lồng ghép mô hình du lịch văn hóa với du lịch sinh thái nông nghiệp bền vững. Điển hình là việc kết nối tham quan vùng chuyên canh Quýt Mường Kịt với quy mô 50 ha tại khu Đồng Than. Vào mùa quýt chín rộ, du khách được trực tiếp vào vườn tham quan, tự tay hái và thưởng thức những quả quýt ngọt lịm - sản phẩm đã được chứng nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Mô hình này không chỉ nâng cao giá trị cho nông sản địa phương mà còn đem lại nguồn thu nhập kép cho người nông dân tham gia chuỗi cung ứng du lịch.

Các thành viên Câu lạc bộ Văn nghệ dân gian xã biểu diễn nhân dịp giao lưu văn nghệ

Để tạo điều kiện phát triển du lịch, xã Lai Đồng huy động và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông. Đến nay, các tuyến đường liên thôn, liên xã dẫn tới các điểm du lịch cộng đồng cơ bản được bê tông hóa, tạo thuận lợi cho việc kết nối các tour, tuyến du lịch.

Cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương thường xuyên phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ năng làm du lịch, nghiệp vụ lưu trú, chế biến món ăn, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số; đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi thu hút doanh nghiệp lữ hành khảo sát, kết nối các điểm đến của Lai Đồng với tuyến du lịch trong tỉnh và khu vực, trong đó có tuyến kết nối với Vườn Quốc gia Xuân Sơn tạo thành chuỗi trải nghiệm liên hoàn.

Giao lưu văn nghệ nhân dịp Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc

Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa tại Lai Đồng đang phát huy hiệu quả, góp phần khơi dậy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mường, tạo sinh kế bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.

Đồng chí Hồ Sỹ Mạnh - Chủ tịch UBND xã Lai Đồng cho biết, thời gian tới địa phương tiếp tục phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, lựa chọn các cây trồng, vật nuôi phù hợp như cam, quýt, gỗ, vịt suối; khuyến khích ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ số nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, từng bước hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Đồng thời mở rộng các mô hình hợp tác xã, tổ sản xuất cộng đồng; khai thác hiệu quả lợi thế cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa Mường để phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống như hát ví, hát rang, múa sinh tiền, đâm đuống..., qua đó nâng cao thu nhập cho người dân và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Việc kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn di sản văn hóa đang mở ra hướng phát triển bền vững cho Lai Đồng. Khi những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy đúng hướng, đó không chỉ là nền tảng xây dựng bản sắc địa phương mà còn trở thành nguồn lực quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đưa Lai Đồng trở thành điểm đến giàu bản sắc của vùng Đất Tổ.

Ngọc Lam

Báo Phú Thọ - baophutho.vn - Đăng ngày 05/7/2026