Điểm du lịch tâm linh sinh thái núi Dành thuộc thôn Hậu, xã Liên Chung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang. Núi Dành có đỉnh cao nhất khoảng 117m so với mặt nước biển và là dãy núi lớn thứ hai của huyện Tân Yên sau núi Đót (xã Phúc Sơn), nơi đây có cảnh quan thiên nhiên đẹp hùng vĩ với rừng thông già rộng lớn.
Quần thể đền Dành gồm 3 đền: Đền Trình (dưới chân núi), đền Hạ (khu vực lưng chừng núi), đền Thượng (trên đỉnh núi). Đền Dành thờ Cao Sơn Đại vương Thượng đẳng thần, Quý Minh Đại vương thượng đẳng thần, là những vị tướng tài giỏi, đã cùng Sơn Thánh Tản Viên phò giúp Hùng Duệ Vương đánh quân Thục, bảo vệ đất nước, giúp dân trị thủy, diệt ác thú, dạy dân làm nông. Khi các ngài hóa Thánh thường hiển linh âm phù, giúp dân trừ tai diệt họa, được nhân dân muôn đời thờ phụng.
Không có tư liệu xác định đền Dành được xây dựng từ khi nào, nhưng căn cứ vào những tài liệu hiện vật di tích như cột đá, bát hương cổ, đồ tế khí, ngai thờ còn lưu giữ trong đền... thì công trình này được xây dựng từ thời Lê thế kỷ XVIII.
Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của lịch sử, đặc biệt là trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ngôi đền đã bị hủy hoại đi nhiều, không còn nguyên vẹn như xưa. Tuy nhiên, nhân dân nơi đây đã nhiều lần trùng tu, cải tạo, ngôi đền đã khang trang, đẹp đẽ hơn nhưng vẫn còn lưu lại nhiều nét cổ kính, riêng biệt.
Đền Thượng được cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương xây dựng lại vào năm 2017 với quy mô lớn hơn trên nền của ngôi đền cổ xưa theo lối kiến trúc kiểu hình chữ công, gồm tòa bái đường 3 gian nối với tòa hậu cung 2 gian bằng một dải ống muống.
Toàn cảnh đền Dành nhìn từ trên cao
Đền Trình, giếng Mũi Voi, Đền Thượng
Đền Hạ
Đường bậc thang lát đá lên đền Thượng
Đền Thượng
Lễ hội Bảo Lộc Sơn
Đền Dành mang đặc trưng kiến trúc truyền thống Việt Nam với mái ngói cong, cột gỗ chạm trổ tinh xảo và các bức hoành phi câu đối khắc chữ Hán. Khuôn viên đền được bao bọc bởi cây xanh và núi non, tạo nên không gian thanh tịnh và yên bình.
Đền Dành nổi bật với kiến trúc đậm nét truyền thống Việt Nam.
Cổng tam quan được xây dựng công phu, với các mái ngói cong vút, cột gỗ chạm trổ hoa văn tinh xảo và các câu đối cổ bằng chữ Hán.
Chính điện là nơi thờ các vị thần linh và anh hùng dân tộc. Các bức tượng và bài vị trong chính điện đều được chạm khắc tỉ mỉ, thể hiện tay nghề điêu khắc của các nghệ nhân xưa. Hậu cung là không gian linh thiêng nhất, nơi lưu giữ những hiện vật quý giá gắn liền với lịch sử của đền.
Ngoài ra, khuôn viên đền còn được bao quanh bởi hệ sinh thái xanh mát, với cây cổ thụ và những dòng suối nhỏ, tạo nên bầu không khí trong lành và tĩnh lặng.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược nước ta, đền Dành và núi Dành là trạm tiền tiêu để bộ đội phát hiện, đánh chặn địch, bảo vệ vùng tự do. Cũng tại nơi đây, vào ngày 13/4/1950, 2 chiến sĩ du kích là Nguyễn Bá Giai và Nguyễn Đình Khái đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ cảnh giới canh gác tiền tiêu.
Đến với Khu di tích núi Dành, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh quan bao la hùng vĩ mà còn được nghe câu chuyện lưu truyền trong dân gian về sản vật tiến Vua-sâm Nam của người dân nơi đây. Chuyện kể rằng, ở một đỉnh núi nọ có hai mẹ con nương tựa vào nhau mà sống. Một hôm, người mẹ đột ngột lâm bệnh nặng nhưng nhà không có tiền chạy chữa. Anh con trai đành lên núi tìm thuốc chữa bệnh cho mẹ. Đi đến gần tối vẫn không được gì, chàng trai ngồi nghỉ rồi ngủ thiếp đi dưới một gốc cây đại thụ lớn ở lưng chừng núi Dành.
Trong giấc mơ, anh thấy mình tìm được gốc sâm cứu mẹ. Tỉnh giấc, bàn tay vẫn nắm chặt một thân dây rất nhỏ. Đưa lên ngửi, chàng mới hay mình đã tìm ra cây sâm tiên nên vội đào củ đem về sắc thuốc cho mẹ uống. Được uống sâm quý, người mẹ ít ngày sau liền khỏi ốm.
Tương truyền, vào thời vua Tự Đức, sâm nam đã chữa lành đôi mắt của Hoàng Thái hậu Từ Dũ, từ đó trở thành sản vật tiến vua nổi danh đất Bắc. Hiện nay, sâm nam núi Dành đang phát triển mạnh mẽ với diện tích trồng 150 ha. Với lớp vỏ vàng, thịt chắc, vị ngọt dịu, sâm nam núi Dành vượt trội so với sâm từ các vùng khác.
Khu vực núi Dành xưa có lễ hội Bảo Lộc Sơn nổi tiếng khắp vùng. Đầu thế kỷ XIX, Bảo Lộc Sơn là một tổng thuộc huyện Yên Thế, phủ Lạng Giang gồm 4 xã: Bảo Lộc Sơn, Chung Sơn, Tưởng Sơn và Kim Tràng. Lễ hội Bảo Lộc Sơn hàng năm tổ chức vào ngày 16, 17 tháng Giêng, trung tâm tại quần thể di tích đình Um Ngò, xã Việt Lập.
Lễ hội này là ngày hội tứ đình, còn gọi là tứ giáp, đặc trưng của các dòng họ: Thân, Giáp Nguyễn và Đồng…ở 4 làng: Kim Tràng, Khoát, Nguyễn và Um Ngò. 4 làng này có 4 ngôi đình, thờ 4 vị Thành hoàng. Sau khi các làng Nguyễn, Kim Tràng, Khoát mở hội, thì rước kiệu về đình Um Ngò mở hội vào ngày 16 và 17 tháng Giêng, để rồi từ đó rước kiệu lên nghè Cả trên đỉnh núi Dành làm lễ mở đầu cho một năm. 4 lễ hội làng tụ lại thành lễ hội Bảo Lộc Sơn.
Phần hội gồm những trò chơi như đu cây, chọi gà, đấu vật, thả diều... Những ước mong cầu mưa gió thuận hòa, dân khang vật thịnh. Lễ hội Bảo Lộc Sơn được khôi phục lần đầu năm 1996. Năm 2019, UBND xã Việt Lập tiếp tục tổ chức khôi phục lại lễ hội Bảo Lộc Sơn.
Nguồn: Báo Bắc Ninh