Đời Hùng Vương thứ Sáu - Hùng Huy Vương của nước Văn Lang trong lịch sử Việt Nam, lãnh đạo toàn dân Văn Lang đánh bại cuộc xâm lược của giặc Ân. Vua Hùng Huy Vương 81 năm trị vì đất nước ( 1713 - 1632 TCN).

Thời ấy, cách đây khoảng 3700 năm ở thôn Long Tửu, xã Đông Ngàn, tổng Hội Phụ, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh; nay là thôn Đông Ngàn, xã Đông Hội, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. Có một người con trai họ Phạm tên Lang và một chàng trai họ Trần tên Khiết, cùng một người khác ở xứ Hoan Châu họ Nguyễn tên Khang.

Cả ba người là Phó tướng, Tùy tướng của Phù Đổng Thiên Vương, chỉ huy các cánh quân đánh đuổi giặc Ân. Cuộc chiến diễn ra ác liệt, đại binh dưới quyền chỉ huy của Thánh Gióng ồ ạt tràn vào giết giặc. Không có phép thuật nào chống được thần uy của Phù Đổng Thiên Vương, tướng giặc là Thạch Linh Thần tướng bị chém đầu. Thiên Vương đi đến đâu giặc tan tác như cỏ rác trước dòng lũ lớn.

Giặc tan, đến núi Sóc Sơn Gióng cởi áo, cưỡi ngựa về trời. Vua Hùng nhớ đến công lao của Gióng, truy tặng ông là Phù Đổng Thiên Vương, còn các Phó tướng, Tuỳ tướng đều được ban tước: ông Nguyễn Khang là Bảo Khang Đại Vương, ông Trần Khiết là Minh Khiết Đại Vương và ông Phạm Lang là Quốc Lang Đại Vương, cấp cho các ông hưởng lộc đời đời tại trang Đông Ngàn thuộc huyện Đông Ngàn phủ Từ Sơn. Ở đất Đông Ngàn trong cảnh thái bình, khi nhàn rỗi dạo sơn ngắm thủy, theo dòng Thiên Đức xa giá đến nơi vô sự, thưởng thức nhã nhạc đàn ca, xem hoa thưởng quả hân hoan với phụ lão chốn quần phương vui vầy với dân bốn cõi...

Ngày sinh của các vị thần: Bảo Khang sinh ngày 15 tháng 2 năm Giáp Thìn, Minh Khiết sinh ngày 10 tháng 2, Quốc Lang sinh ngày 1 tháng 2 cùng năm Bính Thân. Vậy là cả ba vị sinh ra tuy khác ngày nhưng đều cùng tháng 2 thanh bình xuân chớm.

Đặc biết là khi hóa, các thần tướng lại cùng ngày 10 tháng 8 ở tuổi ngoại bát tuần. Ghi nhớ công lao các vị, tuân theo tước lộc Vua ban, làng Đại Ngàn và nhân dân tứ xứ xây lập đình, đền phụng thờ các đức ngài.

Lớn và to nhất là Đình Đông Ngàn, thờ chung ba vị Đại vương, ngoài ra mỗi đức ngài được phụng thờ trong một ngôi đền riêng: Đền Thượng thờ cụ Nguyễn Bảo Khang, đền Trung thờ cụ Trần Minh Khiết, đền hạ thờ cụ Phạm Quốc Lang. Trên bờ sông Thiên Đức các đền đều có hoành phi câu đối, đèn nhang lung linh kính cẩn.

 

 

 

 Đình làng Đông Ngàn, nơi thờ phụng Tam vị Đại vương của Thánh Phù Đổng Thiên Vương

Hàng năm cứ đến ngày 1 tháng 2 và 10 tháng 8 âm lịch, nhân dân địa phương và các dòng họ Phạm của làng Đông Ngàn đến làm lễ dâng hương.

Về hiện vật có nhiều, đặc biệt ngoài sắc phong truy tặng của Vua Hùng trải qua thời gian dài bão tố, phong ba, chiến tranh tàn khốc từ bấy đến giờ thời đại Đinh, Lê, Lý, Trần... Các vị đều được bằng sắc truy phong, vạn đại thờ cúng không bao giờ dứt, đến nay còn lại 24 sắc phong. Cổ xưa nhất là thời Hậu Lê - Lê Đế (Vĩnh Khánh), Lê Cảnh Hưng, thời Quang Trung, Quang Toản, còn phần lớn là sắc phong triều Nguyễn: Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân và Khải Định.

Đặc biệt hai sắc phong thời Khải Định Đề: Khải Định nhị niên tam nguyệt thập bát nhật( ngày 18 tháng 3 niên hiệu Khải Định 2(1917) và Khải Định cửu niên thất nguyệt nhị thập ngũ nhật( ngày 26 tháng 7 niên hiệu Khải Định 9(1924); đều phong tặng cho danh tướng họ Phạm: Quốc Lang tôn thần.

Ở Đền Hạ thờ Phạm Quốc Lang, có bức hoành phi và dòng chữ Hán: “Tối linh từ” (Đền linh thiêng). Trong đền còn có đôi câu đối chữ Hán: Ngàn tây tự cổ lưu danh tướng/ Long địa chí kim uy liệt thần.

Nghĩa là: Ngàn tây từ cổ đã lưu truyền danh tiếng/ Đất rồng đến nay thần oanh liệt vẫn còn. Đủ biết ngôi đền linh thiêng, thờ vị danh tướng trang trọng đến nhường nào. Đền được xây dựng không biết tự bao giờ? Đường nét hoa văn cổ kính, ngói phủ rêu phong thâm nghiêm bền vững.

Ngôi đền tọa lạc bên sông, trải muôn ngàn gió táp mưa sa, binh lửa vần còn nguyên góc cạnh với đời. Giữ hồn người hồn đất quê hương, dân tộc sâu sa thần niệm linh thiêng mà hậu thế chọn đặt cho. Sau lưng cây đại già hàng nghìn tuổi che bóng, giương cành đứng gác ngày đêm...

 Hai bên ngôi đền thờ Phạm tướng quân có trồng hai cây đại cổ thụ (một cây đã chết). Cây đại trước đây đứng ở dưới chân đê; ngày nay phần đất ở phía bên trên gốc cây đã được tôn thêm lên khoảng 4 mét và cao bằng mặt đê; vậy mà thân cây vẫn có chu vi lớn tới 3,8 m ở độ cao ngang mặt đê (tức là cách chân đê, cách gốc cây 4m).

Hội cây di sản có so sánh với cây hoa đại trồng tại đền An Sinh Vương Trần Liễu ở Hải Dương (cha của Đức Thánh Trần Hưng Đạo) từ khi lập đền khoảng 750 tuổi thì chu vi gốc cây là khoảng hơn 2m, từ đó đánh giá tuổi cây đại ở đền Phạm tướng quân khoảng trên 3000 năm tuổi.

Nguồn: Nhà Nghiên cứu Phạm Ngọc Khánh

Ths Nguyễn Thy Ngà sưu tầm