Cụm di tích lịch sử Đình

Đình và chùa thôn Bùi tương truyền được khởi dựng từ thời Lý, ban đầu là đền nhỏ thờ thái úy Tô Hiến Thành, sau này đền được xây dựng quy mô lớn vào thời Lê và thờ lục vị thành hoàng là:

Thái úy Tô đại liêu Đại Vương 李太尉蘇大王 (tức Tô Hiến Thành) thời Lý,

Đoàn Thượng 段尚 (Đông Hải Đại Vương 東海大王 ) thời Lý,

Vệ Quốc Đại Vương 衛國大王, người Phong Châu thời Trưng Nữ Vương,

Hộ Quốc Đại Vương 護國大王, còn gọi là Hộ Thần Đôi 護神堆 thời Trần Thái Tông, khi quân Nguyên sang xâm lược, thần đã phù hộ quân đội nhà Trần đánh thắng quân xâm lược;

Ngô Việt 吳越 (Hiển Ứng Linh Quốc Đại Vương 顯應靈國大王 ) thời vua Lý Nam Đế

Nguyễn Bạt Tụy 阮拔萃, Tiến sĩ đời Đoan Khánh (1508).

"Đình thôn Bùi ngự ở phía Bắc thôn, có thế đất long, ly, quy, phượng, có quy mô lớn, đình được các triều đại đời sau ban tới 46 đại sắc phong:

Phúc tướng Lý Thái Úy Tô Đại Liêu tôn thần: 14 đạo;

Vệ quốc Đại Vương nhân thần: 8 đạo;

Đông Hải Đoàn Đại Vương nhân thần: 10 đạo;

Hộ Quốc Đại Vương thiên thần: 4 đạo;

Hiển ứng linh quốc Địa Vương nhân thần: 5 đạo;

Thiếu sư Lương quận công Đại Vương nhân thần: 5 đạo.

Lễ hội Đình làng Bùi hàng năm được tổ chức vào tháng Giêng âm lịch, phần lễ có tổ chức tế tự, rước kiệu bài vị các vị thành hoàng, phần hội là các trò chơi dân gian, trình diễn các làn điệu dân ca. Ngoài ra còn có tổ chức cúng tế lễ các ngày thánh hóa, các sự lệ trong năm.

Chùa làng Bùi (Cảm Ân Tự)

Chùa Làng Bùi (tên chữ là Cảm Ân tự) tương truyền được khởi dựng từ thời Lý, cách đây hơn 800 năm trên thế đất đẹp cách vị trí chùa hiện nay khoảng 300m về phía Tây thôn). Cây hương đá “Kính thiên đài trụ” dựng vào ngày tốt tháng 9 niên hiệu Vĩnh Thịnh 4 ( năm 1708) ghi rõ: “Sinh đồ Nguyễn Nho Sĩ, vợ Vũ Thị Xuân, con gái Nguyễn Thị Trương, nhà tại thôn Phí Xá có lòng kính tín, tôn sùng đạo phật, luôn tích thiện phát lòng tốt, đã hưng công tạo tác dựng cây hương đá đặt ở chùa Cảm Ân”. Như vậy, đến năm 1708, chùa Cảm Ân đã tồn tại và đã được khởi dựng sớm hơn nữa.

Chùa xưa có quy mô bề thế, nằm trên thửa đất rộng 2 mẫu Bắc Bộ, gồm các hạng mục công trình: Tiền đường 7 gian, Thượng điện 3 gian, Tam quan – gác chuông 3 gian, Nhà tổ 5 gian, nhà khách 5 gian, vườn tháp mộ. Chùa được trùng tu tôn tạo lớn vào năm Bảo Đại 15 (1939) tân tạo hai tòa Thánh cung và Tổ đường.

Năm 1966 – 1967, nhân dân chuyển chùa về xây trên đất của nghè (nơi thờ Tiến sĩ Nguyễn Bạt Tụy), quy mô 3 gian Thượng điện, kết cấu vì kèo bằng sắt để thờ Phật. Chếch phía bên trái là đình làng Bùi (đền thờ Tô Hiến Thành). Năm 1996, xây dựng Tam quan. Năm 2001, xây dựng tòa Tam bảo, gồm: Tiền đường 5 gian, Thượng điện 3 gian, kết cấu bộ khung bằng gỗ và làm nhà Mẫu. Năm 2003, bằng nguồn công đức của nhân dân và khách thập phương, chùa Bùi xây dựng thêm nhà Tổ, lầu Quan Âm và hệ thống sân, vườn, tường bao xung quanh.

Chùa Bùi (Cảm Ân tự), bao gồm Tiền đường, Thượng điện, nhà Tổ, nhà Mẫu, Tam quan và các nhà phụ trợ trong một không gian xanh mát của cây cối vừa tĩnh mịch, vừa linh thiêng.

Chùa Bùi là nơi thờ Phật, đồng thời cũng thờ Mẫu, thờ Tổ điều này thể hiện sự giao thoa và tiếp biến văn hóa trong suốt chiều dài lịch sử của di tích.

Chùa Bùi thờ Phật với các bộ tượng thờ theo phái Bắc tông.

Nhà Mẫu chùa thờ: Tam tòa Thánh mẫu, Đức Thánh Trần, Chúa Sơn Trang. Trong chùa. Nhà tổ thờ tổ thứ 28 của đạo Phật, đức Bồ Đề Đạt Ma và các vị sư tổ, sư trụ trì của chùa.