Theo Ngọc phả làng Thượng Ngạn: Vào thời Hùng Nghị Vương, giặc Ô Lý ở Châu Bố Chính liên kết với bọn giặc Đại Man, Quỳnh Sơn Man, Tấn Châu Man, Liêu Động Man (6 giặc Man) chia quân đến xâm lược nước ta.

Quân giặc cờ bay rợp đất, giáo mác rợp trời, quan văn, quan võ nghe tin đều sợ hãi không có kế gì hay. Vua ban hịch kêu gọi nhân dân chống giặc. Các ông Chiêu Công, Trấn Công, Uy Công, Thông Công và Ly Công vào triều bái yết, vua cấp cho 30 vạn hùng binh, lại giao cho các ông chiếc búa tượng trưng cho quyền chỉ huy.

Thuở ấy ở vùng Tháp Khu (nay là làng Thượng Ngạn) có 39 người của 8 họ Đinh, Nguyễn, Lê, Phạm, Bùi, Đặng, Hoàng, Đỗ trong gia thần cùng 5 ông chia quân làm 2 đạo tiến đến địa phận 16 châu, cắm trại, cho quân nghỉ 10 ngày rồi mới giao chiến.

Trong lúc đánh nhau, bọn tướng giặc dùng phép yêu quái bỗng trời đất tối tăm, những loài hổ báo, voi tê giác và các yêu quái vây kín 30 vạn quân ở 16 châu.

Quân thám mã báo về, Vua Hùng Nghị Vương ngửa mặt lên trời than thở, liền cho 3 vạn quân, lại cho 16 châu chi viện. Đức Phật Đại Đạo Thiên tôn và 12 vị Dương niên Hành Khiển và các phật ở tứ phương đều cầm gậy tích trượng, đáp xuống giữa đám quân của Lục Man, chuyển tối thành sáng, phá tan đạo quân Lục Man. Nghị Vương khen Đức Đại Đạo Thiên Tôn.

Ngài tạ từ vua rồi bay lên trời. Vua và các ông trở về Tháp Khu mổ trâu bò ăn khao cả quân và dân vào ngày 12/11. Vua chuẩn y cho dân ở Tháp Khu được miễn tô thuế và tạp dịch để phụng thờ Đức Đại Đạo Thiên Tôn và khi các ông trăm tuổi cũng được thờ cúng...

Hiện nay, ngoài đình và chùa, làng Thượng Ngạn còn có các ngôi đền thờ ngũ vị Thành Hoàng. Riêng Hùng Vương linh từ là nơi phụng thờ Đức Phật Đại đạo Thiên tôn và Hùng Nghị Vương.

Theo lệ, ngày 12/11 (âm lịch) hàng năm là ngày lễ “Kỳ Phúc chúc Thánh” của làng và làng mở lễ hội để tưởng nhớ công lao của các vị thành hoàng. Trong lễ hội, vẫn còn lưu giữ tục lệ bắt chim cuốc có từ thời xa xưa để nhắc nhớ công ơn và ôn lại truyền thống đánh giặc cứu nước.

Ngôi đền cổ có trên 2.500 năm lịch sử nhưng do bom đạn chiến tranh và phong hóa thời gian, đền thờ Vua Hùng Nghị Vương được dân làng tu bổ nhiều lần nhưng đã xuống cấp. Dấu xưa còn lại là gò đất cao nổi lên giữa cánh đồng và ngôi đền nhỏ. Năm 2018, được UBND huyện Hưng Hà cấp phép trùng tu tôn tạo để bảo tồn di tích trên khuôn viên đền cổ từ nguồn xã hội hóa.

Hùng Nghị Vương là thời Đông Chu và có Đại Đạo Thiên Tôn tức Lão Tử Huyền Thiên cùng thời là rất chính xác. Vì Lão Tử gắn với Diệu Thiện nên có nơi hiểu sang Phật giáo mà ở thời này chưa có ở đây. Thần tích cũng chỉ ra thời này loạn lạc đánh giặc Lục Man ở Ô Lý, Lục Man hay Xích Tỵ như thần tích về Lão Tử.

Không chỉ có đền miếu mà lễ hội bắt Cuốc nơi đây cũng khẳng định tính lịch sử chứ không là tín ngưỡng đơn thuần nơi Văn Lang.

Chính điện thờ Hùng Nghị Vương có bức đại tự “Hùng Vương bảo điện” với đôi câu đối:

“Hồng Bàng khai quốc giang sơn cẩm tú truyền hậu thế

Linh tích Hùng triều bảo điện huy hoàng vạn niên xuân”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Theo Đền Miếu Việt