Đình Hồ Mai tọa lạc tại thôn Chiến Thắng, xã Đồng Thịnh, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc. Theo bản kê khai thần tích, thần sắc thôn Hồ Mai thuộc làng Yên Tĩnh, tổng Yên Xá, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Yên đang được lưu giữ tại Viện thông tin Khoa học xã hội Hà Nội (kí hiệu TT - TSFQ 4o18/XIII, 22), đình thuộc thửa đất số 12A, diện tích 552m2.

Đình Hồ Mai thờ 5 vị thần: Kha Đảo Sơn phu nhân; Tản Viên Sơn Thánh; Chính Toàn thiên tiên công chúa; Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn; Trần Khắc Chung (Theo bản kê thần tích, thần sắc thôn Hồ Mai, làng Yên Tĩnh, tổng Yên Xá và lý lịch di tích Đình Hồ Mai).

Đình Hồ Mai là một di tích kiến trúc nghệ thuật được xây dựng vào nửa cuối thế kỷ XIX thời nhà Nguyễn. Theo lời truyền kể thì ngày trước, đình Hồ Mai có quy mô khá lớn với đại đình gồm năm gian hai dĩ, hậu cung ba gian, hai bên có hai nhà tả, hữu mạc, phía trước có cổng đồng trụ rất đẹp.

Trong kháng chiến chống Pháp, hầu hết các hạng mục của đình đã bị tiêu hủy, một phần bị giặc tàn phá, một phần do tiêu thổ kháng chiến. Đến nay đình chỉ còn lại phần hậu cung gồm ba gian thờ dọc.

Gian trong cùng được nâng sàn làm thượng cung, bên trong đặt long ngai cùng các đồ thờ tự. Mặc dầu vậy, đình luôn là chốn sinh hoạt văn hóa tâm linh thiêng liêng của dân làng, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử - văn hóa truyền thống quý báu của Nhân dân thôn Chiến Thắng cũng như Nhân dân xã Đồng Thịnh.

Hiện vật trong di tích

Đình Hồ Mai đang bảo tồn, lưu giữ nhiều hiện vật thờ tự có giá trị, bao gồm:

- Cổ vật: 3 long ngai cao 1,1m; đế 0,67m x 0,53m được đục bong chạm nổi, sơn thếp cầu kỳ, tinh xảo; 2 mâm bồng cao 0,35m, đường kính miệng 0,40m; 3 đài nước cao 0,12m, đường kính miệng đài 0,15m; 2 ống hương cao 0,33m, đường kính miệng ống 0,17m; 4 cây nến cao 0,45m.

- Hiện vật mới: Một bản kê khai thần tích, thần sắc do các chức sắc làng Yên Tĩnh, tổng Yên Xá, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Yên kê khai năm 1939; 2 cây nến cao 0,45m; 4 đài nước cao 0,20m, đường kính miệng đài 0,12m; 4 bát hương gốm sứ cao 0,15m, đường kính miệng 0,20m; một án gian thờ cao 1,25m, rộng 1,05m; 2 độc bình thờ cao 1,35m, đường kính miệng 0,35m.

Phong tục, lễ hội truyền thống

Trong một năm, đình Hồ Mai là nơi tổ chức nhiều lễ tiệc của làng, gồm:

- Ngày mùng 7 tháng Giêng: Tiệc Kỳ phúc

- Ngày 20 tháng 5: Chính tiệc

- Ngày 24 tháng 5: Hạ điền

- Ngày 01 tháng 7: Chính tiệc

- Ngày 14 tháng 7: Trung nguyên

- Ngày 4 tháng 8: Chính tiệc

- Ngày 10 tháng 8:Tế thu

- Ngày 14 tháng 10: Chính tiệc

- Ngày 6 tháng 11: Chính tiệc

- Ngày 14 tháng 12: Chính tiệc

Sự phát triển của di tích

Do xây dựng đã lâu năm lại phải gánh chịu ảnh hưởng nặng nề từ những biến động lịch sử, sự khắc nghiệt của khí hậu… đình Hồ Mai bị xuống cấp nghiêm trọng, một số chi tiết của đình bị hư hỏng nặng. Được sự nhất trí của các cơ quan chức năng, của UBND xã Đồng Thịnh, nhân dân địa phương cùng các nhà hảo tâm đã hưng công phát tâm, đóng góp, ủng hộ kinh phí, nguyên vật liệu, công sức...

Bằng tâm huyết, nỗ lực của cán bộ, nhân dân thôn Chiến Thắng, chỉ với 140 ngày thi công sửa chữa (từ ngày 2 tháng Chín đến ngày 22 tháng Chạp năm Mậu Tuất 2018), đình Hồ Mai đã được trùng tu, tôn tạo đảm bảo thời gian, giữ được nguyên trang kiến trúc cổ truyền thống. Khuôn viên ngôi đình theo đó, đã được sửa sang, tu bổ, khiến đình ngày càng phong quang, sạch đẹp, tôn nghiêm.

Đình Hồ Mai đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh theo quyết định số 277/QĐ-UBND ngày 28 tháng 01 năm 2011.

BBT