Đình Ích Vịnh còn gọi Thanh Trung Từ (đền Thanh Trung) thuộc thôn Ích Vịnh, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội. Đình có từ đầu thời Nguyễn, thờ phụng danh tướng Tô Hiến Thành, thái úy triều vua Lý Anh Tông, Lý Cao Tông.
Thôn Ích Vịnh tên Nôm là Giả Viềng. Tương truyền vào thời Mạc
có một ông đồ từ Kẻ Lủ (nay thuộc phường Đại Kim, quận Hoàng Mai) đến Giả Viềng
dạy học rồi lấy vợ là người làng và thuộc họ Nguyễn Hữu. Bà đồ chỉ sinh được một
gái, sau làm cung phi của vua Lê Chiêu Tông, sinh ra người được Nguyễn Kim đưa
lên ngôi tức Lê Trang Tông.
Đình Ích Vịnh thờ danh thần Tô Hiến Thành 蘇 憲 誠
(1102-1179), quê ở xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng, Sơn Tây. Ngài văn võ song
toàn, làm quan cho hai triều vua Lý Anh Tông (1138-1175) và Lý Cao Tông
(1176-1210) tới chức Thái phó rồi Thái úy. Đến thời Nguyễn, sử gia Phan Huy
Chú xếp ngài vào trong số 4 vị đại thần có công lớn nhất dưới thời Lý.
Tam quan đình Ích Vịnh. Photo ©NCCong 2019
Tương truyền khi Tô Hiến Thành còn sống, dân làng đã xin di
liệu ngài về thờ ở ngôi đền có tên là Thanh Trung Từ. Hai làng Ích Vịnh và Lạc
Thị kề nhau cùng thờ chung ngài và vợ là Lã Thị Dung. Do tranh giành
sắc phong, về sau dân làng Ích Vịnh chỉ còn thờ Ông, trong khi dân làng Lạc
Thị vẫn thờ cả Bà (vốn là người làng đó).
Kiến trúc
Năm Gia Long 7 (1808) đình Ích Vịnh được xây riêng cho làng
này trên nền đền Thanh Trung. Hậu cung đình được dựng lại vào năm Bảo Đại 16
(1940) và hai nhà tả hữu mạc được xây thêm năm 1941. Cho đến nay hầu hết các
bộ phận kiến trúc ban đầu vẫn còn giữ được khá nguyên vẹn, chỉ trừ nhà hữu
mạc đã bị bom Mỹ làm đổ vào năm 1972.
Sân đình Ích Vịnh. Photo ©NCCong 2019
Đình nhìn về hướng tây qua bức bình phong đắp cuốn
thư và một ao bán nguyệt nhỏ. Tam quan mở ra đường làng, cổng giữa
xây kiểu 3 tầng giả gọi là Đại Hồng môn với vòm cuốn. Hai bên có 4 trụ
biểu đắp câu đối chữ Hán và 2 cổng phụ xây kiểu 2 tầng giả. Sau tam
quan là sân gạch với nếp nhà tả hữu mạc 3 gian ở hai bên.
Tòa đại đình gồm 3 gian 2 dĩ xây kiểu “tường hồi bít đốc”.
Hậu cung sâu tới 4 gian, trong cung cấm đặt long ngai và bài vị Tô Hiến
Thành. Tại mé vườn bên tay phải có nhiều cổ thụ bên cạnh lối ra
cổng hậu. Xa hơn chút nữa đã xây thêm hai dãy nhà khách và khu phụ,
đều 7 gian.
Trong đình Ích Vịnh. Photo ©NCCong 2019
Di sản
Đình Ích Vịnh bảo lưu được tượng thành hoàng, kiệu bát
cống, hương án, bát nhang, lộ bộ và đồ tế khí, v.v.. Tại chính điện có
bộ cửa võng chạm hình rồng mẹ với 8 rồng con, phía trên là bức hoành phi với
cuốn thư chạm rồng chầu mặt trời, phượng múa và sư tử hý cầu. Chữ khắc của 2
bia đá gắn ở tường hồi đã bị mờ. Trong cung cấm có 16 đạo sắc phong với
niên hiệu sớm nhất là Dương Đức (1674) và muộn nhất là Khải Định (1925).
Hàng năm tại đình có 2 dịp lễ chay, chỉ cúng hương hoa, oản,
quả vào ngày sinh và ngày mất (22 tháng Giêng và 12 tháng Sáu) của Tô Hiến
Thành. Ngoài cúng tế dân làng còn rước kiệu đi theo hình vòng tròn từ cổng
đình qua ruộng sang chùa Phúc Long rồi quay lại cổng đình.
Hậu cung đình Ích Vịnh ©NCCong 2019
Ngày 19-01-1990, đình Ích Vịnh được xếp hạng Di tích kiến
trúc nghệ thuật quốc gia.
Nguồn: 360.hncity.org