Đình làng Vị Thượng thờ Tam vị: Tản Viên Sơn Thanh Quốc chủ Đại Vương Thượng đẳng thần (Thành hoàng), cùng hai em của ngài là Sùng Công, Hiển Công, các danh tướng thời Vua Hùng Duệ Vương thứ 18 có công đánh giặc giữ nước. Đây là những vị tướng lĩnh cùng binh sỹ của thổ dân Vị Thượng góp phần làm nên chiến thắng giặc Ba Thục tại Châu Ái, Châu Hoan.

Sau khi toàn thắng, Quốc chủ Đại Vương đã đặt Tổng hành dinh tại Vị Thượng, ban Sắc chỉ của Vua Hùng... Sau khi 3 vị Đại vương Tuấn Công, Sùng Công, Hiển Công hóa thánh, dân làng đã lập ngôi đền Ba Con Voi trên đất Tổng hành dinh xưa để thờ, tưởng nhớ công lao đức độ của các Ngài.

Đình Vị Thượng tọa lạc trên khu đất rộng 3.000m2, nổi cao ở giữa làng, mặt bằng hình chữ Tam. Sân đình dài, rộng lát gạch Bát Tràng, bộ cột Lồng đen to cao lộng lẫy, có Nghê cười, Rồng giáng, Phượng chầu. Dưới chân cột là hồ nước hình bán nguyệt, bờ hồ kè đá xây tường bao, đáy trồng sen, khuôn viên có nhiều cây cổ thụ tỏa bóng.

Tổng thể kiến trúc ngôi đình bố cục độc đáo, đậm nét phong cách thời Lê Trung Hưng, phần nào thời Nguyễn các nghệ nhân đã thể hiện thành công ý tưởng nghệ thuật cung đình và dân gian, tăng thêm giá trị thẩm mỹ. Đình trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa, nhưng đáng chú ý là lần trùng tu vào các năm Lê Triều Cảnh Hưng thứ 37 Giáp Ngọ 1774 và Bảo Đại thứ 6 Tân Mùi 1931.

Tiền đường 3 gian, 2 chái, mặt nền theo hướng Tây Nam, bộ khung tất cả bằng gỗ lim già, kiến trúc giá nghiêng, chống rường, bẩy, kẻ. Đình dài 19,4m, rộng 9,4m, thiết kế kiểu lòng thuyền, gian chính điện đặt hương án, bàn đặt bộ Ngũ sự bằng đồng hun, đôi câu đối từ đời Càn Long, bức Đại tự ghi 4 chữ Hán Âm Dương Hợp Đức.

Hậu cung có bệ thờ đặt 3 cỗ Ngai, bài vị, đồ thờ gồm có 28 loại. Đều là đồ thờ quý hiếm bằng đồng, sứ, gốm gỗ quý sơn son thiếp vàng, Trống cái, Chuông đồng, Cỗ kiệu Bát cống vẫn nguyên nếp sơn từ thời Lê Trung Hưng. Ngoài ra, đình có tới 11 đạo Sắc chỉ Vua phong từ thời Lê Trung Hưng đến thời Nguyễn và cuốn Ngọc phả do Hàn lâm Đông Các Đại học sỹ Nguyễn Bính phụng soạn.

Đình làng Vị Thượng còn mang giá trị lịch sử cách mạng đặc biệt. Từ trước Cách mạng Tháng Tám, đây là nơi đặt trường Tổng sư Yên Đổ, sau Cách mạng vẫn được duy trì. Ngôi đình cũng vinh dự được chứng kiến lễ ra mắt Ủy ban Cách mạng lâm thời…Chính nơi đây, thầy giáo Phan Huệ và Phạm Dự đã cất giấu tài liệu, giác ngộ cách mạng cho cụ từ Đặng Công Giả, từng che giấu các cán bộ cao cấp Hoàng Quốc Việt, Đào Gia Lựu, Lê Công Thanh, Trịnh Huy Đoan… Ngôi đình cũng in dấu sự có mặt của các thầy giáo Đặng Xuân Khu, Lương Khánh Thiện, Hà Kế Tấn, Phan Trọng Tuệ, Lê Hoàng, Đỗ Mười…

Trải qua thời gian, chịu sự tác động của thiên tai, địch họa và chiến tranh phá hoại, ngôi đình được nhân dân đóng góp trùng tu, tôn tạo, vẫn giữ được tôn nghiêm, là nơi hội tụ bàn việc, duy trì hương ước, lệ làng.

Nguồn: Báo Đại biểu Nhân dân