Đình Lương Xá khởi dựng vào thế kỷ XVI. Đến năm 1953, đình bị hạ giải hoàn toàn. Sau đó nhân dân địa phương đã phục dựng lại trên nền đất cũ. Năm 2017, chính quyền địa phương và nhân dân xây dựng mới hoàn toàn ngôi đình.

Theo sắc phong và tư liệu địa phương, đình Lương Xá thờ Thành hoàng là Thái úy Tô Hiến Thành (1102 - 1179), quê quán xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng, Hà Nội. Ông là người văn võ toàn tài, năm 1138, ông đỗ khoa thi Minh kinh bác học (tiến sĩ) khoa Mậu Ngọ (1138) đời vua Lý Thần Tông.  có công phò giúp vua Lý Anh Tông đánh dẹp loạn đảng, chống Đế quốc Khmer xâm lược, chinh phạt Chiêm Thành. Cuối đời, ông nhận mệnh làm phụ chính đại thần cho vua Lý Càn Long, lên ngôi lúc 3 tuổi.

Ngoài thờ Thành hoàng làng là Thái úy Tô Hiến Thành, Lương Xá còn phối thờ các vị Tiên hiền đỗ đại khoa: Trạng nguyên Vũ Giới, Thám hoa Phạm Quang Tiến, Hoàng giáp Vũ Kính, Hoàng giáp Đào Phùng Thái, Tiến sĩ Phương Kính Trung, Tiến Sĩ Lương Phùng Thời, Tiến sĩ Vũ Cẩn của làng.

Từ năm 1996, với truyền thống khuyến hiền tài, trọng đạo học, dân làng Lương Xá đã lập quy ước, những người con của quê hương có học vị từ Tiến sĩ trở lên khi mất sẽ được đưa vào đình để ghi danh, phối thờ.

Đình Lương Xá

Đình Lương Xá gồm: Nghi môn, sân đình, nhà bia, Đại đình, Nhà tạo soạn và nhà phụ trợ.Phía trước đình là hồ nước rộng.

Nghi môn Đình

Nghi môn đình kiểu tứ trụ biểu, Cổng chính là hai trụ biểu cao, đỉnh trụ gắn nghê chầu. hai cổng phụ giới hạn bằng 2 trụ phụ thấp hơn, đỉnh trụ đắp trang trí kiểu quả dành. Các ô lồng đèn đắp phù điêu tứ linh. Thân trụ vuông, các cạnh vỉa gờ chỉ, ô thân trụ đắp nổi câu đối cổ.

Trên sân đình có nhà bia, bên trong là Bia “Thưởng Xuân đình bi” niên đại Chính Hòa 21.

Tòa Tiền tế

Bờ nóc đắp nề Lưỡng long chầu Nhật

Đầu đao mái đình

Toà Đại đình được xây trên nền cao, 3 bậc tam cấp lát đá, hai bên bậc thềm lên hè đình đặt đôi rồng đá. Đại đình có bố cục kiểu chữ Đinh, gồm Tiền tế và Hậu cung. Tòa Tiền tế 3 gian 2 chái, 4 mái uốn đầu đao, bờ nóc đắp nề Lưỡng long chầu Nhật. Đầu bờ nóc đắp con kìm kiểu đầu rồng, khuỷu bờ dải gắn nghê chầu, đầu đao gắn vân mây cách điệu và đầu rồng.

Ban thờ Công đồng gian chính điện

Các bảng giới thiệu về ngôi đình

Ba gian giữa tòa Tiền tế lắp các bộ cửa thượng song hạ bàn, hai chái xây tường bao gạch trần, trổ cửa sổ tròn chữ Thọ. Gian chính điện, các vì nóc giá chiêng trụ con chồng, vì nách kiểu xà nách, ván mê. Các cấu kiện gỗ được chạm nổi, chạm bong kênh theo chủ đề tứ linh, tứ quý; 4 đầu dư chạm rồng. Hai bộ vì gian bên vì nóc kiểu con trồng, trụ con chồng, giá chiêng, vì nách kẻ ngồi, trên các thanh rường chạm hoa văn lá lật. Phía sau Đại đình để trống thông với tòa Hậu cung liền kề.

Tòa Tiền tế được trang hoàng bằng các đôi câu đối cổ, cửa võng sơn son thếp vàng lộng lẫy

Vì nóc kiểu trụ chồng, giá chiêng

Chạm khắc trang trí trên con rường cụt, xà nách

Hậu cung 3 gian, xây kiểu “bình đầu bít đốc tay ngai”, các bộ vì nóc kiểu rường cụt, trụ con trồng, giá chiêng, vì nách kiểu kẻ ngồi. Các cấu kiện gỗ được bào trơn soi chỉ, trang trí hoa văn lá lật trên các con chồng, đấu kê. Phía trước 3 gian hậu cung lắp các bộ cửa bức bàn. Trong Hậu cung bày ban thờ, hương án, khám thờ, ngai thờ và tượng thờ Thái úy Tô Hiến Thành.

Ban thờ, khám thờ và ngai thờ Thái úy Tô Hiến Thành

Đình còn phối thờ các vị danh nhân khoa bảng của tổng Lương Xá.

Đặc biệt, trong đình còn phối thờ các vị danh nhân khoa bảng của tổng Lương Xá, nhằm giáo dục truyền thống hiếu học, khoa bảng cho muôn đời sau.

Bia “Thưởng Xuân đình bi” niên đại Chính Hòa 21.

\

Long Đình

Bộ bát bửu thời Nguyễn

Đình Lương Xá còn lưu được nhiều hiện vật quý giá, tiêu biểu là 6 đạo sắc phong thời Nguyễn, đặc biệt là tấm bia “Thưởng Xuân đình bi” niên đại Chính Hòa 21 (1700). 

Bằng xếp hạng di tích Quốc gia Đình Lương Xá.

Đình Lương Xá được xếp hạng di tích cấp Quốc gia theo Quyết định số 815/QĐ-BVHTTDL ngày 09/03/2017.

Nguồn: bacninh.gov.vn