Vào khoảng thượng tuần tháng giêng năm Canh Thân, địa hạt Đan Phượng bị thiên tai, dịch bệnh tràn lan. Được tin, vua Hùng Duệ Vương sai quân sĩ lập đàn tràng làm lễ cáo tế trời đất, xin thượng thiên phù hộ để cứu nạn dân.

Bỗng mây đen phủ kín, trời đất tối tăm, mưa lớn kéo đến ầm ầm. Nhưng chỉ trong chớp mắt mưa tạnh trời sáng. Một cụ già râu tóc bạc phơ đi ngay vào trong làng để chữa bệnh cho nhân dân. Chỉ trong 5 ngày nhiều người bệnh tình đang nguy kịch đã sống lại, người mới mắc bệnh liền khỏi ngay.

Khi được hỏi thì cụ già báo thần hiệu là Tích Lịch, vì khi thần xuất hiện đều đi kèm theo sấm chớp nên được vua Hùng sắc phong là Tích Lịch Hỏa Quang tôn thần, truyền cho dân địa phương xây đền để tôn vinh công đức của ngài, đời đời hương khói cung phụng.

Tướng quân Lữ Gia người xã Thiên Phúc, huyện Ninh Sơn, làm quan triều Triệu Văn Đế. Khi Minh Vương lên ngôi, ông được ban chức Thái phó. Lúc này Lữ Gia tuổi đã cao, làm Thừa tướng trải qua 3 triều nhà Triệu. Thủa ấy vùng đất Thụy Ứng đầy hoang sơ vắng vẻ, hay bị giặc giã đến cướp bóc. Vua Triệu đã phái Lữ Gia về vùng đất này chiêu mộ quân sĩ dẹp loạn. Khi thừa tướng Lữ Gia đóng đồn trại tại đây đã biến mảnh đất hoang sơ thành một vùng đất trù phú.

Năm 113 TCN, ở Kinh thành loạn lạc, nội tình nhà Triệu rối ren, thừa tướng Lữ Gia nhiều lần can ngăn thái tử không nên quy phục nhà Hán, vì thế đã gây hiềm khích giữa nhà Hán với ngài. Nhiều lần hoàng hậu Cù Thị đã sai ám sát ngài nhưng không thành. Dựa vào thời cơ đó Hán Vũ Đế cử đại tướng Hàn Thiên Thu và em trai Hoàng hậu Cù Thị là Cù Lạc dẫn binh sang đất Việt.

Sau đó, Hàn Thiên Thu đem quân xâm lược nước Nam, Lữ Gia liền mở đường và dẫn binh đóng quân, xây đồn luỹ đến tận Phiên Ngung chống lại quân Hán, giết chết tướng Hán là Hàn Thiên Thu. Hán Vũ Đế sai Phục Ba tướng quân dẫn đại binh đánh chiếm các nơi hiểm yếu, sai Lộ Bác Đức, Dương Bộc đem 5 đạo quân đến công phá thành luỹ. Quân Nam Việt thua trận, thừa tướng Lữ Gia chống cự quyết liệt và đã hy sinh.

Đình, quán Thụy Ứng nằm sát nhau ven bờ sông Đáy. Theo văn bia hiện còn ở chùa Thụy Ứng, thì xưa kia đình Thụy Ứng ở giáp chân đê đầu làng, được xây dựng vào thời hậu Lê với 5 gian 2 dĩ 4 mái đạo công trên mặt bằng 4 hàng chân cột. Đình được xây dựng theo kiểu chữ “tam” gồm Đại bái, Trung cung, Hậu cung, 2 bên là Tả hữu mạc.

Hiện tại, đình, quán đều có bố cục kiểu chữ “đinh”, nhìn theo hướng đông nam. Ngoài ra quần thể di tích còn có giếng, Nghi môn, Đại bái, Hậu cung, dãy nhà khách, sân lát gạch và vườn trồng cây ăn quả, tường bao quanh.

Quán quay hướng đông nam, kiến trúc theo kiểu chữ “đỉnh”. Đại bái được làm 3 gian 2 chái với 4 mái đao cong lợp ngói ri. Hậu cung làm kiểu nhà dọc 2 gian, tường xây hồi bít đốc, kiểu “thượng chồng rường, hạ ván bưng”, các bộ vì còn lại được làm theo kiểu “thượng giá chiêng chống rường, hạ kẻ chuyền xà nách”.

Đình, quán Thụy Ứng đã được UBND tỉnh Hà Tây xếp hạng di tích lịch sử - văn hoá năm 2004./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02

Nguồn: Người Hà Nội