Đình Việt Yên

Đình còn tên là đình Kẻ Vẹt. Vẹt là tên nôm từ thời cổ của Việt Yên. Đình Việt Yên thờ tướng Nguyễn Siêu làm thành hoàng làng. Nguyễn Siêu tên huý là Triều, sinh năm Giáp Thân (cuối thế kỷ IX) là bậc anh tuấn phi thường, có tài vũ dũng thao lược, được Ngô Vương Quyền tin dùng cho làm thống lĩnh tướng quân, chiếm giữ Đông Phù Liệt (Thanh Trì), và Việt Yên là nơi đóng đồn luỹ bản doanh của tướng quân Nguyễn Siêu.

Sau khi Ngô Vương Quyền mất, chính quyền trung ương suy yếu, các thổ hào, chúa đất nổi lên tranh giành cát cứ, đưa tới tình trạng 12 sứ quân. Trong tình hình đó, Đinh Bộ Lĩnh nổi lên tiêu biểu hơn cả.

Sứ quân Nguyễn Siêu cho quân sĩ tập luyện, xây thành đắp luỹ, trên từ Sông Cái, xã Việt Yên, dưới thì ngang sông Con tới xã Phúc Am, chuẩn bị lương thảo, bày trận đối phó với quân của vua Đinh Bộ Lĩnh. Giao tranh quyết liệt diễn ra. Thần tích ghi: “Ngày 15 tháng 7, bỗng nhiên lũ lớn, gió gầm thét, thuyền rồng đắm, khí giới quân nhu đều mất cả. Sau đó ba tháng trôi tới Bái Xuyên một người một ngựa, vẫn còn nguyên vẹn, da dẻ hồng hào... nhân dân cho là linh thiêng lập đền thờ cúng”.

Các triều Lý, Trần, Lê sau này đã cho Việt Yên lập đền thờ và phong sắc cho tướng Nguyễn Siêu. Sắc sớm nhất còn lưu giữ được là thời Hồng Đức năm thứ hai (1461), Cảnh Thống năm thứ nhất (1498), Cảnh Hưng năm thứ 28 (1767) và các triều vua Nguyễn sau này.

Đình Việt Yên nằm trên khu đất cao, rộng đầu làng Việt Yên. Bên cạnh đình là chùa Việt Yên. Đình Việt Yên tương đối lớn với đủ các bộ phận: cột đồng trụ, nhà Tiền tế, Tả hữu mạc, Phương đình, Đại bái và Hậu cung.

Tất cả các kiến trúc nằm trong khuôn viên khép kín, bố cục mặt bằng “nội công ngoại quốc”. Nhà Tiền tế tường hồi bít đốc. Hai đầu phía trước là hai cột đồng trụ lồng đèn, trên đầu đặt nghề sành.

Toà Tiền tế có bộ khung chịu lực thiết kế đặc biệt. Để đỡ thượng lương và các hoành là hai chiếc kẻ, chạy suốt từ nóc luồn các cột, rồi tạo thành bẩy đỡ thanh tàu phía trước. Chỗ kẻ ăn mộng vào cột cái là xà câu đầu đã tạo một ô hình tam giác. Trong đó được dựng nên khung chữ nhật “giá chiêng”. Dưới ngay sát kẻ, chỗ ăn mộng vào đầu cột quân lại có thêm xà ngang nữa, tạo ra khoảng tam giác ở phần cốn nách. Đây là kiểu vì kèo kẻ suốt.

Phương đình nằm tiếp sau nhà Tiền tế, hai tầng, tám mái, bộ vì kèo có kết cấu kiểu “giá chiêng con nhị”. Toà nhà được xây dựng có niên đại muộn hơn, khoảng cuối đời Nguyễn. Đại bái có vì nóc kết cấu kiểu giá chiêng. Vì nách là cốn bưng được chạm khắc trang trí theo chủ đề tứ linh. Đại bái nối với hậu cung qua nhà cầu. Hậu cung có kết cấu đơn giản với kiểu vì kèo kẻ suốt, hầu như không có chạm khắc, trang trí.

Đình Việt Yên còn giữ được 23 đạo sắc phong từ triều Lê đến Nguyễn, các hoành phi, câu đối, ngai, nhang án, kiệu thế kỷ XVIII, ba choé sứ đời Thanh, một đôi độc bình. Cỗ Long ngai bài vị thờ Ngài cao trên 1,2 mét và kiệu cổ từ thế kỷ XVIII.

Lễ hội đình làng Việt Yên được tổ chức trong 3 ngày, từ mùng 6-8/2 (Âm lịch) với nhiều hoạt động đặc sắc như: Tế lễ, rước kiệu từ đình Sắc sang đình Chính, giao lưu văn nghệ.

 

Ngoài lễ hội chính, trong năm làng còn tổ chức các lễ khác tại đình làng như: lễ giao thừa, Tết nguyên đán, lễ thượng nguyên, tết Hàn thực, tết Đoan ngọ, tết trung thu, lễ Cơm mới.

Đặc biệt, xưa kia có tổ chức lễ cầu mưa vào những năm hạn hán, truyền rằng các nghi thức được tiến hành một cách nghiêm cẩn thì hễ cầu là được (mật đảo kỳ thành), đem lại nguồn nước dồi dào cho những mùa vụ bội thu, toàn dân no ấm

Đình Việt Yên đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật năm 1990./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02

Nguồn: Người Hà Nội