Đình Đông Lan khởi dựng từ lâu đời, qua nhiều lần tu sửa, tôn tạo. Trải qua hàng trăm năm, ngôi đình bị xuống cấp và hủy hoại nghiêm trọng. Năm 2012 với sự quyết tâm của chính quyền và nhân dân xã Hùng Xuyên đã huy động công sức, tiền của phục hồi đình Đông Lan gồm: Đại bái 3 gian và hậu cung 1 gian để thờ phụng,

Theo thần tích - thần sắc làng Hùng Quan, tổng Ngọc Chúc, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ được lưu giữ tại Viện Thông tin Khoa học xã hội, đình Đông Lan thờ Phi Duy đại vương. Ngài là một trong những vị tướng tài giỏi thời Hùng Vương thứ 18 đã có công phò giúp vua Hùng đánh thắng giặc Thục, bảo vệ giang sơn đất nước.

Ngài sinh ngày 14 tháng 3 năm Canh Tuất, là thần nhân xuất thế. Sau khi sinh, mẹ Ngài mắc bệnh rồi mất sớm. Năm Phi Duy 16 tuổi đã thông minh, học giỏi, văn võ toàn tài. Đến năm 20 tuổi, thân phụ và kế mẫu đều qua đời. Ông an táng cha mẹ và chịu tang. Vào năm mãn tang, vua Hùng Duệ Vương ban hạ chiếu lệnh cho 30 quận tiến cử những người có học vấn, văn võ song toàn để phục vụ trong triều.

Ngài Phi Duy cũng được tiến cử, trước các quan chức, ngài thể hiện sức mạnh hơn người, ứng đối trôi chảy, thông thạo binh pháp. Khi được làm quan, chỉ trong vòng 1 năm đã được thăng cấp lên hàm Tả tướng quân.

Khi quân Thục Phán tràn sang xâm lược, Hùng Duệ Vương triệu Sơn Thánh vào triều hỏi kế sách và trao quyền thống soái đại binh đánh quân xâm lược. Sơn Thánh xin Hùng Huệ Vương cho triệu Phi Duy vào triều để trao tiết việt, phụ trách thủy binh. Vua xuống chiếu triệu Phi Duy vào triều, sắc phong ngài làm Thượng tướng quân, chỉ huy các đạo quân hai lộ Tây, Bắc. Ngài lạy tạ, nhận quyền lĩnh quân thủy, bộ, tiến hành bố phòng và tuần tra các tuyến đường sông

Khi ngài dẫn binh đến bến sông ở địa đầu trại Đông Lan, huyện Đông Lan, phủ Đoan Hùng, đạo Sơn Tây, hội binh với quân thủy. Ngài bèn lập trận doanh, chia thành hai đồn binh chống quân Thục. Nhân dân ở trại Đông Lan bèn làm lễ xin được làm thần tử. Ngài cho phép và tuyển chọn được 20 tráng đinh của bản trại làm thủy binh.

Khi quân Thục tiến đến, ngài chỉ huy quân bản bộ chiến đấu ác liệt. Quân Thục tổn thất nặng nề và tháo chạy, quân ta truy đuổi đến đạo Kinh Bắc và đánh một trận lớn, trảm tướng giặc và mấy nghìn quân sĩ, thu được vô số khí giới, lương thực. Sau khi đại thắng ngài dẫn quân trở lại hai đồn Lan trại.

Khi Sơn Thánh dẫn đại binh đánh bại quân Thục, vua ban chiếu triệu ngài về triều mừng chiến thắng. Ngài vâng mệnh trở về, vua Hùng luận công ban thưởng. Sau đó ngài lại quay trở lại bản doanh, truyền lệnh mổ lợn, bò tế cáo trời đất, mở tiệc khao thưởng binh sĩ, các bậc hương thân phụ lão và nhân dân.

Trong bữa tiệc, phụ lão trại Đông Lan tấu thưa: “Từ khi ngài lập đồn sở, dân đều giàu có, mọi người đều cảm phục ân đức, nhân chuyện này cứ xin lập đồn sở, sau này làm nơi thờ tự”.

 Ngài cho phép đặt tên hai đồn là hai khu (Đông Lan khu và Đông Tiệm khu), ban cho mỗi khu 5 hốt vàng ròng để sau này tu sửa chỗ thờ tự. Sau đó bỗng nhiên trời đất âm u, mây đen kéo đến, sấm chớp ầm ầm, thấy một con rồng vàng từ trên trời giáng hạ thẳng xuống trước cung, Ngài cưỡi rồng bay ra ngoài bến sông, sóng sông cuồn cuộn, trong đầu sóng thấy ngư, xà, giao long dẫn đưa Ngài bay lên trời. Hôm đó là ngày ngài hóa, ngày mùng 7 tháng 11 (Âm Lịch). Người dân địa phương thương tiếp lập miếu, đình thờ Ngài tại đây.

Đình Đông Lan hiện còn lưu giữ 02 đạo Sắc phong phục chế, trong đó đạo Sắc phong có niên đại sớm nhất là năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783), đạo sắc phong muộn nhất có niên đại Duy Tân thứ 3 (1909). 

Đến nay nhân dân vẫn duy trì đủ 02 kỳ tiệc lệ trong năm:

- Ngày mùng 14 tháng 3 âm lịch: Ngày sinh thần - kỳ tiệc lệ chính.

- Ngày mùng 7 tháng 11 âm lịch: Ngày hóa của thần. 

Chùa Đông Lan thờ Phật theo dòng Đại thừa ở miền Bắc. Ngôi chùa được khởi dựng vào đầu thế kỷ XIX. Qua thời gian và sự tàn phá của chiến tranh, chùa không còn bảo lưu được nguyên vẹn kiến trúc ban đầu.

Năm 2000, được sự cho phép của chính quyền, các phật tử và nhân dân trong xã đã quyên góp tiền công đức trung tu lại ngôi chùa Đông Lan. Đến năm 2012 các hạng mục Tam bảo, nhà Tổ, nhà Mẫu được tôn tạo khang trang, tổ hảo và xây dựng thêm các hạng mục phụ trợ như giảng đường, nhà khách, nhà tăng, lầu chuông, lầu hóa sớ, nhà bia.

Hàng năm tại chùa diễn ra các sinh hoạt tôn giáo truyền thống như: ngày lễ Phật đản, lễ Vu lan, xá tội vong nhân, lễ an cư. Ngày rằm và mùng một hàng tháng, nhân dân và Phật tử quanh vùng đều về đây hành lễ.

UBND tỉnh Phú Thọ xếp hạng Cụm Di tích đình, chùa Đông Lan là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh Quyết định số 1994/QĐ-UBND ngày 09/10/2024.

Nguồn: Du lịch Đoan Hùng