Trong rất nhiều lựa chọn ấy, XQ Sử Quán trên đường Mai Anh Đào là điểm dừng chân dành cho những người muốn tìm hiểu thêm về Đà Lạt và nét đẹp của nghề thêu truyền thống… 

Những đường kim thay nét cọ

Ấn tượng đầu tiên với du khách khi đặt chân đến XQ Sử Quán là những bức tranh rực rỡ sắc màu được trưng bày trong những không gian đậm chất thơ. Song, hình ảnh những nữ nghệ nhân say sưa ngồi bên khung thêu cùng những sợi chỉ đủ sắc màu mới khiến trải nghiệm trở nên gần gũi và sống động. Với họ, giá trị của một bức tranh không chỉ nằm ở kỹ thuật thể hiện đường nét, màu sắc, hình khối hay số ngày công bỏ ra, mà là thế giới tinh thần được gửi gắm vào tác phẩm. Bởi vậy, bên cạnh kỹ thuật điêu luyện, người nghệ nhân còn cần cảm xúc và khả năng cảm nhận để những sợi chỉ trở thành chất liệu biểu đạt nghệ thuật.

Chiêm ngưỡng những tác phẩm đã hoàn thiện, người xem có thể nhận ra sự cầu kỳ của kỹ thuật thêu XQ. Ở khoảng cách vài mét, nhiều bức tranh tạo cảm giác gần với hội họa, từ phong cảnh có lớp lang, chiều sâu đến những bức chân dung thể hiện khá rõ màu da, mái tóc, nếp áo và thần thái nhân vật. Nhưng khi tiến lại gần, những mảng màu tưởng như được tạo nên bởi nét cọ lại hiện rõ từ vô số đường chỉ nhỏ đan xen. Để tạo hình khối, ánh sáng và độ đậm nhạt, người nghệ nhân phải lựa chọn màu chỉ, điều chỉnh hướng thêu, mật độ và phối hợp nhiều sắc độ khác nhau. Có khi chỉ một cánh hoa, một nếp áo hay vùng sáng tối trên gương mặt cũng cần nhiều lớp chỉ được xử lý tinh tế để tạo nên hiệu quả như mong muốn.

Bởi vậy, có một cách khá thú vị để thưởng lãm tranh tại XQ: đứng xa để nhìn tổng thể rồi tiến lại gần quan sát từng đường chỉ. Chỉ vài bước chân nhưng cảm nhận về cùng một tác phẩm có thể rất khác. Đặc biệt, có những bức tranh được thêu để có thể thưởng lãm ở cả hai mặt, đòi hỏi người nghệ nhân phải xử lý từng đường kim, mối chỉ hết sức chính xác để cả mặt trước và mặt sau đều đạt được hiệu quả thẩm mỹ.

Sự cầu kỳ trong kỹ thuật cũng cho thấy vai trò quan trọng của người nghệ nhân phía sau mỗi tác phẩm. Trong quá trình xây dựng XQ Sử Quán, ông Võ Văn Quân - người sáng lập thương hiệu đã dành nhiều tâm sức để thay đổi cách nhìn về người thợ thêu và đưa nghề thêu đến gần hơn với nghệ thuật. Ông từng đề cập đến việc tạo dựng cho nghề một hệ thống gồm lịch sử, ngôn ngữ, kỹ thuật và những nghi thức riêng; đồng thời tổ chức các hoạt động, lễ hội nhằm tôn vinh nghề và người nghệ nhân.

Hằng ngày, nhiều đoàn khách nước ngoài tìm đến đây tham quan, thưởng lãm tranh và quan sát nghệ nhân làm nghề. Từ nguyên liệu, dụng cụ, những thao tác khéo léo bên khung thêu đến các tác phẩm hoàn chỉnh đều được giới thiệu một cách trực quan, giúp du khách dễ dàng cảm nhận sự công phu của nghề. Đây cũng là một trong những trải nghiệm thu hút khách quốc tế khi đến XQ Sử Quán.

Thưởng lãm tranh trong không gian đậm chất Đà Lạt

Không gian XQ Sử Quán được bài trí khoa học và cuốn hút. Các khu vực được sắp xếp theo từng chuyên đề, gồm trưng bày tranh thêu, giới thiệu lịch sử và nghệ thuật của nghề thêu, tôn vinh nghệ nhân, khu trải nghiệm... Cách bố trí vừa tạo sự liền mạch trong quá trình tham quan, giúp du khách dễ dàng tìm hiểu và thưởng lãm. Các công trình kiến trúc, sân vườn, cây xanh và lối đi cùng tạo thành một tổng thể hài hòa. Nhờ đó, việc thưởng lãm tranh không bó hẹp trong những phòng trưng bày mà được kết nối với cảnh quan và nét đặc trưng của Đà Lạt.

Cách tổ chức không gian tại XQ Sử Quán cũng phần nào thể hiện quan niệm nghệ thuật của người sáng lập Võ Văn Quân. Theo ông, để cảm nhận nghệ thuật, một mình tác phẩm là chưa đủ mà cần đưa các loại hình khác như kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc, ánh sáng, thơ ca... lại gần nhau, cùng tạo nên một tổng thể và “âm hưởng của ký ức”. Từ quan niệm đó, tranh thêu tại XQ không được đặt tách biệt mà hiện diện trong một không gian có sự kết hợp của nhiều yếu tố nghệ thuật, cảnh quan và môi trường làm nghề.

Khi lý giải việc chọn thành phố làm nơi khởi đầu cho tranh thêu, ông Võ Văn Quân nhắc đến bình minh, hoàng hôn, những cơn mưa phùn đầy sương, ánh sáng vàng trên những ngọn thông, hoa và cảnh vật khi xa khi gần như một bức tranh thủy mặc. Ông dùng chính cụm từ “Đà Lạt hóa” để nói về sự thay đổi của mình sau nhiều năm gắn bó với thành phố: từ một du khách trở thành cư dân và dần “nhiễm cái đặc thù của nó”.

Một nét thú vị khác tại XQ là những nữ nghệ nhân đến từ nhiều tỉnh, thành không chỉ mang theo kỹ thuật, kinh nghiệm làm nghề mà cả nét văn hóa của quê hương mình. Điều đó được thể hiện khá gần gũi qua ẩm thực, khi các nghệ nhân tự tay chế biến những món ăn đặc trưng của Huế và một số địa phương khác để giới thiệu tới du khách trong các hoạt động trải nghiệm. Với khách quốc tế, sau khi xem tranh, quan sát nghệ nhân làm nghề, việc thưởng thức những món ăn này cũng là một cách để họ hiểu thêm về văn hóa của các vùng miền Việt Nam.

Nếu nhìn XQ Sử Quán dưới góc độ một điểm đến du lịch. Người yêu nghệ thuật có thể thưởng lãm tranh và tìm hiểu cách sợi chỉ được sử dụng như một chất liệu hội họa. Người quan tâm đến văn hóa có thể gặp nghệ nhân, quan sát quá trình làm nghề và trải nghiệm ẩm thực vùng miền. Các gia đình có trẻ nhỏ có thêm một cách trực quan để giới thiệu với trẻ về nghề thủ công. Còn những du khách thích chụp ảnh vẫn có nhiều góc kiến trúc, sân vườn, cây xanh và hoa để lưu lại hình ảnh trong chuyến đi.

Đà Lạt vẫn giữ nét thơ mộng vốn có, nhưng ngày càng có thêm nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn để du khách lựa chọn và trải nghiệm. Trong sự đa dạng ấy, những địa chỉ gắn với văn hóa và nghề truyền thống như XQ Sử Quán góp thêm một trải nghiệm thú vị, giúp chuyến đi trở nên sâu sắc và trọn vẹn hơn.

Phương Nam

Travel+ số 10/2026