Đình Hương Canh thuộc cụm di tích Tam Canh xưa thuộc huyện xã Hương Canh, huyện An Lãng, Phủ Tam Đái, Trấn Sơn Tây (xứ Đoài), nay là thị trấn Hương Canh, huyện Bình Xuyên, Tỉnh Vĩnh Phúc.

Ba ngôi đình Hương Canh, Ngọc Canh và Tiên Canh cùng thờ phụng 6 vị thành hoàng triều đại vua Ngô Quyền, gồm: Vua Ngô Xương Ngập, Thái tử triều Ngô Vương Quyền, trị vì từ năm 951- 954, sắc phong Thiên Sách Hoàng đế thờ ban Chính vị; vua Ngô Xương Văn, hoàng tử, trị vì từ năm 950-965, sắc phong Quốc Vương Thiên tử, thờ ban Tả vị; danh tướng Đổ Cảnh Thạc (912- 967), danh tướng vua Ngô Quyền, sau trở thành thủ lĩnh thời 12 sứ quân), sắc phong là Đông Nhạc Đại thần, thờ ban Hữu vị; cùng 3 thần nữ khác là Linh Quang Thái Hậu, vợ của Thiên Sách Hoàng đế); Khả Lã Nương Nương, hoàng hậu của Quốc Vương Thiên tử và Thị Tùng Phu Nhân, phu nhân của Đông Nhạc Đại thần.

Đình Hương Canh có kiến trúc hình chữ Vương, gồm ba toàn Tiền Tế, Trung Tế (Đại đình) và Hậu cung đây cũng là kiểu kiến trúc chung của cụm di tích 3 đình Hương Canh, Ngọc Canh, Tiên Canh tạo thành cụm đình Tam Canh độc đáo.

Tòa Tiền tế 3 gian, nối liền với Đại đình bằng 1 gian ống muống, mái kiểu chồng diêm 2 tầng 8 mái. Bờ nóc đắp Lưỡng long chầu Nhật, đầu đao gắn đầu rồng, lân và sóng nước cách điệu.

Tòa Đại đình 5 gian 2 chái, 4 mái uốn đầu đao, đầu bờ nóc đắp con kìm đầu rồng. Đầu đao gắn đầu rồng. Ba gian chính điện lắp bộ cửa bức bàn. Cung thờ chính, nơi đặt long ngai, nằm ở phần sau gian giữa tòa đại đình.

Không chỉ thờ thành hoàng làng, hai gian cạnh của đình có hai ban thờ khác. Bên tả thờ những bậc tiên hiền của làng gọi là ban ‘Tiên Hiền Quan’. Bên hữu thờ các nghĩa sĩ của làng đã hy sinh trong hai lần chống giặc Thằng Què (Nguyễn Danh Phương) năm 1750 và quân Cờ Đen Lưu Vĩnh Phúc năm 1884. Ban thờ bên hữu đó gọi là “Ban Trung Hồn Quan”

Hậu cung 3 gian. Các tòa ống muống ứng với nét dọc nối tiền tế, đại đình, hậu cung với nhau. Trong hậu cung đặt long ngai, bài vị của các vị thành hoàng.

Tòa Đại đình được trang trí bằng rất nhiều bức chạm trổ hết sức tinh vi, đặc biệt là những bức chạm trên ván gió xung quanh 3 gian giữa. Với 15 bức chạm lớn nhỏ được ghép thành 6 mảng lớn ở trong đình, các bức chạm toát lên tinh thần miêu tả không khí vui tươi của ngày hội làng, nhiều bức đã đạt tới đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc đình làng Việt Nam. Như các bức: “Bơi chải”, “Đi săn” “Đánh vật”., “Cưỡi long dự hội”…

Ngày 18/10/1964, đình Hương Canh được Bộ Văn Hóa xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia, riêng phần chạm khắc được liệt vào loại A.

Cụm đình Hương Canh (bao gồm đình Hương Canh, đình Tiên Canh và đình Ngọc Canh) được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1649/QĐ-TTg ngày 29/12/2022.

Nguồn: Du lịch Phú Thọ