Theo các sử liệu từ Viện Hán Nôm, tướng quân Lê Hữu Thuyền là vị trung thần dưới triều Hậu Lê, đã hết lòng phò vua, dẹp loạn, giữ gìn sự bình yên cho Nhân dân và đất nước. Trong một trận chiến khốc liệt, ông bị thương nặng và đã chọn vùng đất linh thiêng Đồng Lương để hóa.

Để tưởng nhớ công đức của vị danh tướng, người dân địa phương đã lập lăng mộ và tôn binh ông làm Thành hoàng làng, xin được dựng đình để thờ phụng. Trải qua nhiều triều đại, ông được sắc phong 4 lần thời Hậu Lê và Tây Sơn vào các năm 1745, 1767, 1783 và 1792. Đặc biệt, năm 1792, ông được ban mỹ tự với nhiều danh hiệu cao quý, thể hiện sự tôn vinh đối với công lao bảo quốc an dân.

Ngôi đình cổ được xây dựng từ thế kỷ 18, theo kiến trúc truyền thống kiểu chữ Đinh (chuôi vồ) với quy mô bề thế. Tòa Đại đình gồm tòa Đại bái 5 gian và Hậu cung 2 gian. Tường đình được xây bằng gạch và đá ong - vật liệu quen thuộc của kiến trúc cổ vùng trung du Bắc Bộ.

Trải qua hơn 300 năm tồn tại, Đình Cả chịu nhiều biến động của lịch sử. Những năm 60-70 của thế kỷ 20, do chiến tranh và sự tàn phá của thời gian, đình đã bị phá hủy hoàn toàn.

Năm 2020, chính quyền địa phương và nhân dân đã đồng tâm phục dựng lại ngôi đình cổ. Ngôi đình mới được xây dựng theo thiết kế kế thừa kiến trúc truyền thống với mặt bằng kiểu chữ Đinh, gồm hai tòa đại bái và hậu cung bằng vật liệu hiện nay. Bên cạnh đình làng là cây đa di sản hơn 400 năm tuổi.

Hàng năm, người dân Đồng Lương tổ chức nhiều nghi lễ truyền thống để tưởng nhớ Thành hoàng làng. Hai ngày lễ chính là mùng 1 tháng 2 và ngày 20 tháng 10 âm lịch. Ngoài ra còn có các lễ theo mùa vụ nông nghiệp như: Lễ cầu yên ngày 20 tháng Giêng; lễ hạ điền ngày mùng 1 tháng 6; lễ thượng điền ngày 15 tháng 8.

Hạnh Thúy

Nguồn: Báo Phú Thọ