Tương truyền, đây là vùng đất địa linh, nơi có 99 con phượng hoàng bay về trú trên đồi thông 99 ngọn và bàn cờ tiên, nơi các vị tiên thường đến ngắm cảnh, đánh cờ vào những đêm đẹp trời.

Người dân, vốn có lòng tôn kính đối với các bậc tiên thánh, đã phát tâm công đức xây dựng chùa Tiên với niềm tin các vị thần cõi trời có thể nghe được những cầu khẩn, ước muốn về một cuộc sống bình yên, ấm no. Đây không chỉ là một ngôi chùa tâm linh mà còn là biểu tượng về đời sống tín ngưỡng tâm linh của nhân dân đối với thế giới siêu nhiên.

Chùa Tiên là một trong những điểm đến tâm linh nổi tiếng trong vùng. Chùa thờ Phật theo phái Bắc tông, thờ Tổ và thờ Mẫu theo tín ngưỡng của người Việt Nam.

Kiến trúc của ngôi chùa mang đậm nét phong cách nghệ thuật truyền thống thời Lê – Nguyễn. Chùa lưu giữ được nhiều cổ vật như các đồ thờ tự, cửa võng, hoành phi câu đối cũng như ngọc phả, sắc phong của các triều đại.

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, chùa là căn cứ an toàn hoạt động của Đảng và các chiến sĩ cách mạng. Chùa cũng là nơi hội họp của địa phương triển khai các cuộc vận động cho kháng chiến, là sở chỉ huy kháng chiến của cách mạng, tập trung lực lượng, tổ chức chỉ huy các lực lượng dân quân du kích chặn đánh các cuộc chống càn của thực dân Pháp.

Lễ hội hàng năm của chùa Tiên thường diễn ra vào khoảng ngày 28/2 - 3/3 âm lịch) với nhiều nghi thức truyền thống như: Lễ rước Mẫu, lễ tịnh thủy, lễ rước Thành hoàng làng, tế lễ yên vị, lễ rước mẫu yên vị, lễ dâng hương cầu an vào tất cả các ngày diễn ra lễ hội.

Lễ hội Chùa Tiên khai mạc với nghi thức rước Mẫu lên chùa và lễ cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Cũng trong khuôn khổ lễ hội còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ, các trò chơi dân gian truyền thống như cờ vua, cờ tướng thu hút đông đảo tín đồ phật tử và du khách thập phương tham gia.

Với những giá trị văn hóa lịch sử đó, chùa Tiên được xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh.ngày 13/5/2005.

Lê Dũng

Nguồn: Báo Ninh Bình