Ngay trung cung của đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương, phía trước là Thánh Trần cùng Yết Kiêu và Dã Tượng như chỉ rõ ngôi cha chủ miền đất Hồng Sơn. Phía tiền đường là nơi thờ Mẫu, giữa là ban Mẫu Tam Tòa, một bên là ban ba vị Lâm Cung Thánh Mẫu và khác với vùng khác bên phải là ban Bạch Y Thánh Mẫu. Bạch Y Thánh Mẫu gắn với một số tích nơi Núi Hồng, Sông Lam chỉ ra ngôi mẫu nơi đây. Phía trước Mẫu Bạch Y là Quan Hoàng Mười như chỉ mối liên quan với Bạch Y Thánh Mẫu. Hậu cung thờ Quan Thánh Đế như bao võ miếu khác.

Thời kỳ chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, đền bị hư hỏng nặng. Sau đó hợp tử một số đền, chùa trong vùng tập trung về đây, vì thế hiện nay đền Hồng Sơn phối thờ nhiều nhân vật như Chư Phật, Quốc tổ Vua Hùng, Thờ Trần Hưng Đạo, Tam Tòa Thánh Mẫu, Quan Hoàng Mười, Ngọc Hoàng thượng đế, Nam Tào, Bắc Đẩu.

Hàng năm, đền có nhiều ngày lễ lớn như 3/3 giỗ Đức Thánh Mẫu, 10/3 giỗ Tổ Hùng Vương, 24/6 giỗ Quan Thánh Đế Quân, 20/8 giỗ Trần Hưng Đạo. Ngoài ra, vào các ngày 01, 15 hàng tháng, đặc biệt là ngày Rằm tháng Bảy, người dân tụ họp về đông đúc dâng hương lễ thánh, cầu bình an, sức khỏe, cầu lộc cầu duyên.

Đền Hồng Sơn được công nhận là Di tích Kiến trúc cấp Quốc gia tại quyết định số 114-VH/QĐ ngày 30/8/1984.

Đền Hồng Sơn có nét kiếntrúc cổ kính nhưng không kém phần tráng lệ với 19 công trình gồm cả bảo tồn vàxây dựng mới. Trong đó, tam quan, tạc môn, tháp, gác trống, gác chiêng và cáctòa trung điện, thượng điện đã có từ thời Nguyễn. Những phần công trình như: hạ điện, các lối hữu vu, tả vu, tả hiền, hữu hiền, sân giữa, bờ tường bao quanh mới được xây dựng gần đây.

Cách bố trí các công trình kiến trúc ở đây tuân thủ theo sự đăng đối từng cặp một và được nâng dần lên từ ngoài vào trong. Tòa nhà cao nhất là thượng điện, tạo cho đền một quần thể kiến trúc vững chãi, thâm nghiêm.

Hạ điện rộng 274m2, tuy mới được trùng tu năm 1998 nhưng đã lấy lại được phong cách kiến trúc thời xưa. Trong đó, đặt các hương án bày khám thờ sơn son thiếp vàng, đính các câu đối, các bức đại tự cùng trống, chiêng, gươm, giáo bằng gỗ, là nơi thờ vọng và chào rước các vị thành thần đi vào trung và thượng điện. Hạ điện cũng dành khoảng không gian cho việc hành lễ, tế lễ trong những ngày lễ trọng.

Trung điện rộng 65 m2, là nơi tập trung những tinh hoa đặc sắc nghệ thuật về kiến trúc, các rường bẫy uốn cong có xoi lồng những búp sen cùng chim, cá sống động. Các giao điểm giữa cột và xà bẫy có chạm trổ tứ linh xen với các cành lá, hoa trái trông khá hài hòa. Đồ thờ và các bức câu đối đại tự cũng được chọn lọc, trần thiết trưng bày kỹ lưỡng.

Thượng điện rộng 102m2, mái cao xếp 4 tầng, các góc đều uốn cong và đắp rồng, phượng. Ở đây, trên cao đặt tượng Ngọc hoàng Thượng Đế, kế đến là tượng và bài vị các tướng Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Yết Kiêu, Dã Tượng, Trần Quốc Toản… Hiện nay tại đền Hồng Sơn còn lưu giữ được 383 hiện vật với chất liệu quý gồm nhiều loại hình phong phú, có giá trị nghệ thuật cao, là nơi hội tụ văn hóa tế khí hiếm có ở tỉnh Nghệ An.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tại Đền mỗi năm có 3 kỳ lễ lớn gồm: Giỗ tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch), Giỗ Hưng Đạo Vương Trần QuốcTuấn (20/8 âm lịch) và Giỗ Thánh Mẫu Liễu Hạnh (03/3 âm lịch)… Cùng với Thành cổ Vinh, Lâm viên núi Quyết, Quảng trường Hồ Chí Minh, nếu có dịp ghé qua Nghệ An, du khách hãy một lần đến Đền Hồng Sơn để chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiến trúc cổ kính, một trong những quần thể di tích quan trọng của Thành phố Vinh.

Nguyên Bình