Tháp là nơi an nghỉ của Lê Am - vị quan dưới triều nhà Lê, có nhiều công lao phò vua giúp nước. Với những công lao to lớn đối với triều đình và đất nước, Lê Am đã được vua ban đặc ân chọn sinh phần (tức chọn đất để an táng khi còn sống). Lê Am đã chọn khu đất cao gần sông Ngàn Mọ - con sông mạch nguồn đã nuôi dưỡng bao thế hệ người dân làng Mỹ Duệ xưa và quê hương và là nơi dòng họ Hồ mai danh ẩn tích đổi thành họ Lê đã sinh thành và nuôi dưỡng ông..

Ông còn đựơc nhà vua phong là “Thần tổ tiền đô thái giám kiêm tam giáo huyền quan, Bản hữu Lê tướng công triên cơ thận đức, anh tranh hiển ứng Đại vương, trước gia tăng đoan túc trung đẳng thần” và phong cho ông là phúc thần đương cảnh thành hoàng làng Phương Cai. Lê Mậu Tài em trai của ông Cũng là một người có công với triều đình được phong đến chức Võ huynh tướng quân, Nguyên sung Đại thần tiên đô thái giám lúc ông mất lih cữu của ông cũng được đưa về chôn ở Am Tháp, mộ ông nằm ngay phía trước bên phải cổng ra vào Am Tháp.

Tháp mộ là loại hình kiến trúc phật giáo, được dành cho những vị phật tử đã cống hiến cả đời cho hoằng dương Phật pháp. Điều này đã được thể hiện ở Tháp đá Cẩm Duệ, Vua cho xây dựng tháp trên khu mộ của người có công lớn đối với triều đại vừa có ý nghĩa Nguyên khởi là tưởng niệm công đức hoằng dương tinh thần đạo Phật, vừa có ý nghĩa tưởng niệm một danh nhân trung nghĩa có công lao với đất nước và triều đại.

Tháp đá cẩm Duệ là một cứ liệu để nghiên cứu về lịch sử tín ngưỡng tâm linh và tôn giáo Việt nam. Ngoài ra Tháp đá Cẩm Duệ còn có giá trị về mặt Nghệ thuật trong việc nghiên cứu các đồ án kiến trúc bằng đá còn lại hiếm hoi của thế kỷ XVI.

Tháp là một trong những công trình nghệ thuật độc đáo, được xây dựng dưới thời nhà Lê. Nguyên vật liệu xây dựng là đá tảng, được gắn bằng mật mía trộn vôi nhưng vẫn còn giữ được kiến trúc nguyên vẹn, cổ kính dù đã trải qua hơn 500 năm lịch sử.

Am Tháp (còn gọi là tháp Cẩm Duệ) được xây dựng vào thế kỷ 16 trên khu rộng 2.450m2 ở thôn Quang Trung, xã Cẩm Duệ, huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh. Am Tháp đang thờ Lê Am - vị quan triều nhà Lê.

Nghi môn Am Tháp được được xây mới từ năm 2011, dạng cổng tam quan. Phía trên mái của cổng được thiết kế tạo hình rồng phượng cùng hoa văn cách điệu.

Bước vào trong sân có cặp ngựa và voi được tạc bằng đá, đặt đối xứng nhau.

Điện thờ chính được xây dựng ở giữa, có 3 gian.

Trong sân phía sau đền còn có 2 ngôi mộ của hai vị tướng họ Lê

Tòa tiền tế (hay nhà bái đường), tiếp sau là điện thờ. Bên trong điện thờ đặt bài vị, hòm sắc và bát hương thờ 3 anh em họ Lê.

Phía sau điện thờ là Am Tháp cao hơn 3m, được xây theo cấu trúc bình đồ vuông. Không kể bệ tháp, chân tháp và phần đỉnh tháp thì ngôi tháp có 3 tầng.

Bên trong tầng thứ nhất của tháp là nơi thờ vị quan Lê Am

Tầng thứ nhất bên trong bài trí bát hương và làm nơi đặt lễ vật dâng cúng. Tầng thứ hai còn lưu lại 5 chữ Hán cổ trên nền hình tròn nổi “Thiên cơ thân đức tạo” (người đức độ, cần mẫn tạo dựng nền tảng). Tầng thứ ba bên trong đặt hai pho tượng đúc bằng đá, bên ngoài có ba chữ Hán đắp nổi “tinh nhật nguyệt” với ý nghĩa ca ngợi tấm lòng sáng như nhật nguyệt của người xưa.

Đỉnh tháp chế tác bằng đá khối, phần thân tháp được tạo ghép phẳng kết liền, vuông thành sắc cạnh, không có vôi vữa kết dính bằng những phiến đá màu gan gà.

Khi tham quan Am Tháp người xem không phát hiện ra dấu hiệu của vôi, vữa kết dính vì khi xưa các nghệ nhân đã trộn mật mía và vôi để kết dính các phiến đá. Hỗn hợp mật mía, vôi này được giấu phía trong các phiến đá nên khi quan sát chúng ta khó nhận ra

Trong khuôn viên tháp còn có cây bàng gần trăm năm tuổi, phủ kín một góc sân.

Với những giá trị về mặt văn hoá, lịch sử, khoa học nghệ thuật độc đáo việc bảo tồn và phát huy công trình kiến trúc nghệ thuật từ thời Lê Trung Hưng. Năm 2008, Tháp đá Cẩm Duệ được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.

Nguồn: Báo Hà Tĩnh